De Technische Belegger • Jaargang 22 • Nr 3 • 29 februari 2016
De markt vertoont op dit moment alle kenmerken van een Bearmarkt. Er zal weinig discussie hierover zijn, maar de discussie, als die er al is, gaat zelden over de timeframes waarover men het heeft. Zo staan wij nu voor een positieve rally, die herkenbaar is op de dagcharts en ook op de weekcharts. Maar de maandcharts zien er negatief uit. Hierop ziet men de Bear zich in volle glorie aftekenen. Gaat men echter naar een nog langere termijn, dan is er naar onze mening nog geen sprake van een Bear. Weliswaar is deze niet meer zo ver af, maar de zeer lange termijn toont een daling, die nog steeds plaatsvindt in een Bullmarkt. En het lijkt verstandig om de vraag te stellen hoe lang het nog zal duren voordat deze Bull in een Bear gaat omslaan. En als dat gebeurt zullen velen zeggen: “Zie je wel, ik had het al gezegd, de markt zit in een baisse”. Owen Williams besteedde onlangs aandacht aan de zeer lange termijn. Hij kwam tot de conclusie, dat de gemiddelde zeer lange termijn Bearmarkt 28 maanden duurde. Williams kwam ook tot de empirisch vastgestelde 60/30 regel. Deze regel zegt dat 60% van de daling plaats vindt in de laatste 30% van de betreffende Bearperiode. Hij kwam tot de conclusie, dat de zeer lange termijn Bearmarkt in Amerika inzette op 15 mei 2015. Het is hierna gemakkelijk te berekenen, dat omstreeks februari van het volgend jaar de laatste 60% daling zal inzetten en dat de Bear zal vertrekken in oktober 2017. Uiteraard moeten deze cijfers met een korreltje zout genomen worden want het betreft allemaal statistische gemiddeldes. Wij verschillen met Williams in zoverre van mening, dat wij nog geen bewijs hebben dat de daling, die in mei 2015 inzette, reeds het bewezen begin van een ‘zeer lange termijn Bearmarkt was”. Dit laat onverlet het feit, dat wij wel over een “lange termijn Bear” spreken. Het verschil in begrip is een correctie van zeg 20% tegen een correctie van 60 to 70%. Maar zoals wij hieronder zullen zien is er niet veel meer nodig om de zeer lange Baisse zich in te zien zetten. En als dat gebeurt krijgt Williams alsnog gelijk. Wij achten het nog steeds mogelijk, dat de rally, die voor de deur staat, de markten redt van een grote val, maar erkend moet worden, dat er niet veel negatiefs meer nodig is om de markt alsnog in grote ellende te storten. Voorlopig echter kijken wij omhoog. Wij zien de markt opkrabbelen, maar gegeven de kleine marge, die er ligt tussen positief en negatief dient de komende opgang gebruikt te worden om posities af te bouwen. Zoek niet het onderste uit de kan. Neem winst en vergroot de liquiditeiten als daar aanleiding toe is want vergeet niet: “stenen vallen snel”..
De AEX Index op dagbasis
In de vorige uitgave van De Technische Belegger begonnen wij onze analyse met te wijzen op de positieve rally, die op dat moment aanstaande leek. Wij beginnen nu, een maand later, weer met dezelfde boodschap. En nu gaan wij er toch van uit dat de kansen beter liggen dan vorige maand, toen de verwachte rally na enkele mooie dagen uitbleef. In figuur 1 tonen wij u een grafiek, die wij ook in onze blog van 15 februari hebben opgenomen. Het is een lange dagchart (van anderhalf jaar) van de AEX Index. De koers had toen de onderkant van het dalende kanaal bereikt en had met een mooie witte candle de weg omhoog weer ingeslagen. De allesomvattende vraag was of de bovenkant bereikt zou worden en zo ja of deze bovenzijde ook doorbroken zou worden. Afgelopen vrijdag gebeurde het dan. De koers kwam duidelijk boven 420 (het niveau van de bovenkant) en het wachten nu is op een bevestiging van deze doorbraak.
Het verhaal van de totale grafiek was en is duidelijk: De korte termijn bevond zich in een dalende trend. De gemiddeldes hebben een Death Cross neergezet. Ze waren beide nog dalende en de koersen lagen onder de gemiddeldes. De MA50 is aan het draaien (hetgeen voor de zeer agressieve beleggers al een koopsignaal is). De bodem 2 weken geleden raakte het 40% Fibonacci niveau. Er was dus sprake van sterke steun hetgeen voor ons een bullish signaal is. Inmiddels is het MA50 doorschreden. En nu de doorbraak, afgezien van de bevestiging, een feit is ligt de eerste weerstand op 432.
Hier ligt ook een Fibonacci niveau. Dit zou een reden kunnen zijn tot bezinning. Mocht de kracht van de markt dusdanig zijn dat dit niveau snel genomen wordt dan komt het MA150 in zicht. Wij houden het erop, dat 443 de uiterste stand zal zijn die de huidige rally kan bereiken.
Teneinde het korte termijn beeld duidelijker te maken laten wij u in figuur 2 nogmaals de AEX Index op dagbasis zien, maar nu gedurende een veel kortere periode. Wij gebruiken een pagina uit ons korte termijn handelssysteem. Op 12 februari draaide de markt met een witte candle. Het was geen candle koopsignaal, maar daaronder steeg de Momentum Analyse en ook de Zone Oscillator was positief. De Linear Regression Slope gaf een waarschuwing met een draai in de rode lijn. Zeven dagen later draaide de Momentum Analyse al weer en liet de Linear Regression Slope zien dat een bodem was gezet. Deze signalen luidden de krachtenverzameling in voordat het MA50 doorschreden kon worden. De Zone Oscillator toonde daarna het sterkste beeld, want hij steeg al voordat de doorbraak een feit was. Maar toen de doorbraak volgde steeg alleen maar het MACD Histogram. De andere twee hebben nog geen signaal gegeven en het is daarom, dat wij stelden dat er een bevestiging nodig was. Zonder dat deze twee ook stijgen is er geen kans op de rally. Maar gezien ook het gedrag van de Sentiment Indicatoren zijn wij vol vertrouwen, dat die stijging zich door zal zetten. De ruimte is, zoals men zien kan, beperkt. Het is dus heel goed mogelijk dat rond 432 zich een reactie gaat inzetten. Mocht dat niet zo zijn dan lijkt 443 toch wel het uiterste dat de rally bereiken kan voordat de markt zich weer gaat bezinnen.
De S&P 500 Index op weekbasis
De AEX Index is een mooie representant van de Europese indexen. De DAX blijft iets achter, maar het beeld is hetzelfde. Wij laten u daarom in figuur 3 de weekgrafiek van de S&P500 zien. De koers in januari en februari kwam lager dan de koers in oktober 2014. De AEX index bleef boven de oktober 2014 koers. Maar de daling die plaatsvond vanuit de top in mei 2015 was veel minder dan die in Amsterdam (circa 15% tegen circa 25% gemeten vanuit de april-top op 510). De S&P500 Index heeft zojuist ook zijn MA10 (MA50 in de dagchart) doorschreden, maar opvallend is het dat hij al wel het topje uit januari heeft gekraakt. Dit is het vergelijkbare 432 niveau van de AEX Index. De sterke horde, die te nemen is, ligt rond 2.019. Hier komen een weerstandlijn en de oplopende lange termijn trendlijn samen. Het MA30 ligt iets lager. Het vergelijkbare niveau bij de AEX Index is 443. Dit betekent dat de S&P500 een steun geeft aan onze veronderstelling, dat dit het maximale bereikbare niveau is alvorens zich een reactie gaat inzetten.
De AEX Index op maandbasis
De vraag of de huidige baisse ook een “zeer lange termijn” Baisse markt is, zoals Owen Williams beweert voor de S&P500, willen wij beantwoorden aan de hand van de maandgrafiek van de AEX Index, die u vindt in figuur 4. Het technische patroon wat u ziet getekend is een dalende wedge. Het vijfde aanrakingspunt is gezet en daarmede zou de figuur af kunnen zijn. Een dalende wedge wordt in principe aan de bovenkant verlaten. De uitbraak boven de hogere dalende trendlijn was dus heel normaal en de terugval kan nog steeds een normale Pull Back zijn. In dit scenario is er op de zeer lange termijn nog niets aan de hand. In tegendeel de markt heeft de Pull Back nodig om verder omhoog te kunnen gaan. De boodschap van Williams is echter daaraan tegenovergesteld en de grafiek in figuur 4 laat Williams’ interpretatie heel zeker toe.
In het koerspatroon zijn het MA10 en het MA30 getekend. Hun toppen en later hun daaropvolgende kruisingen bevestigen, dat de markt in problemen zit. Als de kruisingen gezet worden heeft de correctie zich al flink ingezet. De eerste conclusie, die getrokken moet worden, is dus (en hij geldt alleen voor de agressieve beleggers), dat de markt naar omlaag gedraaid is. De baisse heeft zich ingezet. Maar een tweede conclusie is, dat de twee gemiddeldes nog niet gekruist zijn. Het is dus nog te vroeg om alarm te slaan.
Een volgsysteem zoals het gebruik van twee gemiddeldes, is meestal laat. Agressieve beleggers durven de toppen van het MA30 te nemen. Maar de risico’s, die zij lopen zijn natuurlijk de valse signalen. Op zichzelf is er niets tegen het gebruik van de signaalfunctie van de beide MA’s ook al is dat laat. De daling die daarna telkens optrad was steeds fors. Er was een uitzondering. In begin 2010 gaven de kruisingen een vals signaal. Er is daarom altijd bevestiging nodig en wij zoeken deze graag in de MACD, die op grote schaal door beleggers, analisten en handelaren gebruikt wordt. De kruisingen in de MACD-lijnen zijn de bevestigingen. U ziet dat het valse signaal uit 2010 werd uitgefilterd. Toen de MA’s een short signaal gaven deed de MACD dit niet. Op dit moment hebben de gemiddeldes noch de MACD een kruising neergezet en derhalve concluderen wij, dat de zeer lange termijn baisse zich nog niet heeft ingezet. Een herstel van de markt dat wil zeggen een doorbraak door de voorgaande toppen is nog alleszins mogelijk.
De laatste indicator, de Stochastics, is duidelijk negatief. Maar hij geldt wat ons betreft alleen maar als een waarschuwingssignaal. En dat signaal is gegeven. Daarnaast werd er ook een top door de MA30 gezet. Beleggers dienen dus zeer voorzichtig te zijn en het is verstandig om de longposities te verminderen en de liquiditeiten te vergroten.
In dit verband is het misschien nog interessant te wijzen op het doel van een eventuele daling. De onderzijde van de wedge ligt op 150. Als de koers daar komt betekent dat, dat we te maken hebben met een daling van circa 70%. Voor een zeer lange termijn baisse is dit, zoals u ziet in de grafiek, heel normaal.
De Rente (figuur 5)
In figuur 5 laten wij u ditmaal een grafiek zien van de ontwikkeling van de 10-jaars rente in de VS (op Amerikaanse Treasuries) Die ontwikkelt zich duidelijk anders dan in Europa. Hij is in de VS aanzienlijk volatieler. Al drie weken lang zakt de rente in de VS op de kapitaalmarkten aan het begin van de week stevig om vervolgens gedurende de week weer net zo hard op te lopen. Dit is een teken dat de Bulls en de Bears het (op de Amerikaanse rentemarkt) grondig met elkaar oneens zijn en dat bovendien geen van beide momenteel de buit binnen heeft. Maar het is ook een teken van het feit dat degenen, die op een rentestijging mikken, de beste papieren lijken te hebben. Dat dit gevecht plaats vindt komt doordat de Amerikaanse economie weliswaar tekenen van een naderend einde van de huidige economische groeicyclus vertoont (en dat speelt die beleggers in de kaart die denken dat de rente in de VS verder gaat dalen), maar dat er vooralsnog geen enkele reden is om te denken, dat de Amerikaanse economie aan de vooravond van een recessie staat. Er is sprake van afnemende groei, maar niets wijst er op dat de economie in de VS dit jaar zal gaan krimpen.
En nu de technische indicatoren weer aan het stijgen zijn (zoals de Moman in de figuur) moet in de VS rekening gehouden worden met een aanstaande stijging van de rente op de kapitaalmarkten en dat kan eigenlijk alleen als de economische groeicijfers gaan meevallen en / of de olieprijzen verder oplopen!
In het €-gebied daarentegen daalt de rente nog en wijzen indicatoren weliswaar op een enigszins oversold positie voor de rente, maar er is hier nog geen teken van een ommekeer naar omhoog. En dat zou moeten betekenen dat de koers van de $ weer wat gaat oplopen:
De US$ versus de € (figuur 6)
En dat is dan ook precies wat er in de afgelopen week is gebeurd, de $ is weer bijna twee cent opgelopen ten opzichte van de €. Maar als men vervolgens naar figuur 6 kijkt, dan zal het iedereen opvallen dat die twee centen op het gehele beeld weinig of geen invloed heeft. Immers, al weer ruim een jaar beweegt de koers zich in een bandbreedte tussen 87,3 aan de onderkant en 95,6 aan de bovenkant. Wel moet gezegd worden dat er genoeg ruimte is voor een verdere opmars richting 95,6 en als dat niveau wordt bereikt, dan wordt de kans op een doorbraak omhoog ook groter omdat de laatste bodem begin februari 2016 duidelijk hoger ligt dan de bodem uit augustus 2015. Dit voorzichtig positieve beeld kan een eerste aanwijzing zijn, dat de consensus verwachting, dat de FED in de VS de rente nog hooguit twee keer dit jaar zal verhogen, wel eens gelogenstraft kan gaan worden. Voor de Amerikaanse economie zou dit betekenen dat de groeicijfers komende maanden eerder mee- dan tegen zullen vallen. Hoe het ook zij, de belegger doet er goed aan om eerst een uitbraak uit de genoemde consolidatiezone af te wachten (87,3 – 95,6).
De prijs van een troy ounce goud (figuur 7)
In de koers van het goud heeft zich afgelopen maand een zeer belangrijke kentering voorgedaan. Zowel gemeten in US$ als in € is de lange termijn dalende trendlijn, die getekend kan worden vanaf de top uit 2012, in opwaartse richting gebroken. Van een echt belangrijk bodempatroon is nog geen sprake, dus men mag niet verwachten dat de koers van het goud nu in een rechte lijn verder zal gaan oplopen. Maar het goud is wel uit het verdomhoekje gestapt. Er zijn een aantal belangrijke barrières die genomen moeten worden alvorens van een nieuwe opgaande trend gesproken kan gaan worden (US$ 1.241 en US$ 1.400 zijn de belangrijkste twee) en ergens onderweg naar deze zone moet ook nog een correctie verwacht worden, die de bodem van US$ 1.035 zal testen (waarbij niet gezegd is dat dit niveau nog bereikt gaat worden), maar de kentering van de afgelopen weken is significant genoeg om weer met aandacht naar de ontwikkeling van de goudprijs te gaan kijken: markten beginnen serieus rekening te houden met de terugkeer van inflatie is de boodschap.
De prijs van een vat Brentolie (figuur 8)
De eerste poging, afgelopen vrijdag, om de belangrijke weerstand van US$36,3 per vat Brentolie te doorbreken is mislukt. De koers sprong weliswaar aan het begin van de dag erdoorheen, maar laat in de middag werd de winst van de dag weer ingeleverd. Dat is geen sterk teken. Onder US$ 36,3 is een rechthoekige driehoek ontstaan die prima kan functioneren als een belangrijke bodem voor de lange termijn. Maar dan moet een uitbraak naar boven wel succesvol zijn. Er is nog tijd, de koers kan komende dagen alsnog door deze grens heen breken, maar als de koers nu omlaag duikt en daarbij de schuin oplopende steunlijn bij de rode pijltjes in de figuur in neerwaartse richting doorbreekt, dan is het “alle hens aan dek”!
Omgekeerd betekent een koers boven US$ 36,3 een koopsignaal, dan mag een eerste sprong richting US$ 42,3 (de eerstvolgende weerstand in de figuur) verwacht worden. Op grond van de getekende driehoek kan zelfs een koersdoel van US$ 45 berekend worden.
Beleggen bij Vladeracken
Na een al niet al te vrolijke maand januari volgde nog een tweede moeilijke maand februari. Over de hele linie leverden onze cliënten nog eens 2% tot 6% rendement in. De meest agressief belegde portefeuilles daalden nog eens 6% in waarde, bij de meer defensief ingestelde portefeuilles bleef het verlies beperkt tot 2% a 4%. In het geval van de obligatieportefeuilles bleef het verlies ondanks de instorting van de koers van de obligaties van German Pellets beperkt tot 2,6% ten opzichte van eind januari 2016. Mooi is natuurlijk anders, maar gezien de technische positie van de markt als geheel en het vroege stadium in het jaar biedt dit nog voldoende gelegenheid om een herstel in de portefeuilles te kunnen realiseren. Feit is dat wij als beheerder ditmaal de koersdalingen wereldwijd duidelijk hebben onderschat. Zelfs na het herstel van afgelopen week staat de MSCI Wereld Index, gemeten in € nog altijd 8,9% lager dan eind 2015. Ook de EuroStoxx 50 Index daalde dit jaar met 10,4%. Wat dat betreft is het verlies van de AEX Index met 4,3% dit jaar een sterke vertekening van de feitelijke gang van zaken in de meeste financiële markten.
German Pellets
In de vorige uitgave van onze nieuwsbrief hebben wij reeds uitgebreid stilgestaan bij de ontwikkelingen op de Duitse markt voor MKB Obligaties en op German Pellets, een bedrijf waarvan wij voor veel van onze cliënten in 2015 een obligatie hebben aangekocht met een looptijd tot in 2019. In januari 2016 is de discussie losgebarsten over de vraag of dit bedrijf in staat zou zijn om een obligatie uit 2011 op 31 maart 2016 af te lossen. Inmiddels heeft het bedrijf aangegeven zich hier niet toe in staat te achten en heeft het bedrijf bescherming gezocht tegen haar schuldeisers. In Duitsland bestaat de mogelijkheid voor bedrijven om zelf bescherming te zoeken tegen schuldeisers door de rechtbank te vragen een curator aan te stellen die zorg moet dragen voor een financiële herstructurering van de onderneming, haar balans en haar schulden. Dit is een wettelijke mogelijkheid die veel lijkt op de Chapter 11 procedure in de Verenigde Staten. Een onderneming krijgt dan de mogelijkheid om drie maanden te blijven functioneren (salarissen en lopende handelscrediteuren te betalen). Er is dan dus feitelijk nog geen sprake van een faillissement, maar het is mogelijk dat de onderneming daarna alsnog failliet gaat als er geen oplossing wordt gevonden voor de bestaande problemen, in dit geval dus voor de aflossing van € 52 miljoen van de uitstaande obligatie die zoals gezegd op 31 maart moet worden afgelost. Uiteraard houden wij onze cliënten over de voortgang van deze reorganisatie nauwgezet op de hoogte. Zij die de obligatie in bezit hebben gaan komende maand van ons een brief ontvangen met daarin een nadere toelichting. Ook kunnen de ontwikkelingen op onze website gevolgd worden waar wij regelmatig over German Pellets en de gang van zaken rond de mogelijke deconfiture van de onderneming publiceren. De stand van zaken is nu dat inmiddels nog drie dochterondernemingen van het bedrijf in Duitsland zelf en een zusteronderneming in de Verenigde Staten een gelijksoortige bescherming hebben aangevraagd. Met name de positie van de Amerikaanse onderneming is van belang omdat German Pellets hier wel de financiering voor haar rekening genomen heeft maar niet het rechtstreekse eigendom bezit. De koers van de obligaties is inmiddels ingestort tot 1,75%. Wij hebben op 9 februari, om ons verliesrisico te beperken, voor al onze cliënten de reeds bestaande positie verdubbeld tegen een koers van 5% plus opgebouwde rente.
Gemiddeld is daarmee de kostprijs teruggezakt tot ongeveer 54% van de hoofdsom. Naar onze inschatting zal de curator met een voorstel gaan komen waarin zij de obligatiehouders vraagt om een deel van haar vordering af te schrijven (een zogenoemde “haircut”) al dan niet in ruil voor nieuw uit te geven aandelenkapitaal. Door deze aankoop leiden onze cliënten geen verlies als er tot maximaal 46% van de nominale waarde wordt afgeboekt.
Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *
| Risico profiel | Methode | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 t/m 28-02 | Doel per jaar |
| Zeer defensief | Stamrechtportefeuilles | 7,8 % | 4,0 % | 0,4 % | 2,9 % | -/- 10,3 % | 4 % |
| Defensief | Obligatieportefeuille | 7,9 % | 3,2 % | 0,8 % | 3,7 % | -/- 13,8 % | 4 % |
| Matig | Mix aandelen / obl. | 11,6 % | 6,5 % | -/- 0,9 % | 16,2 % | -/- 10,3 % % | 6 % |
| Matig / fondsen | Fund Selector | -/- 1,1 % | 6,6 % | 3,6 % | -/- 1,5 % | -/- 5,4 % % | 6 % |
| Normaal aandelen | PRIJS<Waarde | 8,8 % | 10,8 % | -/- 16,0 % | 23,2 % | -/- 11,9 % | 8 % |
| Actief aandelen | Amsterdam Selector | 3,5 % | 15,3 % | -/- 2,8 % | 27,3 % | -/- 14,2 % | 8 % |
| Wereld Selector | 16,0 % | 47,7 % | -/- 4,4 % | 22,9 % | -/- 16,7 % | 8 % | |
| Benchmark | AEX Index | 9,8 % | 17,2 % | 5,6 % | 4,1 % | -/- 4,3 % | |
| EuroStoxx 50 | 13,8 % | 17,9 % | 1,2 % | 3,9 % | -/- 10,4 % |
* Het gaat hierom het netto behaalde rendement, ná alle kosten van de beheerder. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.
Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vladeracken.nl. De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 4 april 2016.
Den Haag, 29 februari 2016
Vladeracken Vermogensbeheer
