Tag Archief van: MSCI

U bevindt zich hier: / MSCI

Berichten

Het ESG-beleid van Today’s Group BV

/in , , , /door

(publicatiedatum 21 juli 2021)

Inleiding

Op 10 maart 2021 is de eerste fase in werking getreden van de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR), een stuk wet- en regelgeving over de inbedding van ESG in het productenpalet van beleggingsondernemingen. Deze wet- en regelgeving is ook op ons, de Today’s Group, van toepassing en dus zijn wij al enige tijd bezig met een onderzoek naar de vraag hoe wij deze nieuwe regels in ons bedrijf zullen toepassen.

Zoals u dat van ons gewend bent (bij Vladeracken Vermogensbeheer was dit usance) doen wij ons huiswerk en zetten wij dat huiswerk vervolgens op papier. Het helpt ons in ons eigen denkraam en het zorgt voor transparantie naar onze cliënten toe.

Voor u ligt het vierde stuk dat wij in dit kader op papier gezet hebben. In het eerste stuk zijn wij ingegaan op deze nieuwe regels en hebben wij uitgelegd wat van ons als beleggingsonderneming verwacht wordt en wat u daar in de toekomst van gaat merken.

In het tweede stuk hebben wij verslag gedaan van een enquête, die wij onder onze eigen medewerkers hebben gehouden. De vraag die wij hen gesteld hebben was: wat vinden jullie de drie meest belangrijke punten van aandacht op het terrein van ESG?

In het derde stuk zijn wij ingegaan op de vraag hoe ESG-criteria door externe dataleveranciers meetbaar gemaakt worden en hoe wij op grond daarvan zelf een ESG-verantwoord universum zouden kunnen bepalen van beleggingen van waaruit wij onze cliënten adviseren en in het vermogensbeheer portefeuilles beleggen.

De volgende logische en uiteindelijk meest belangrijke vraag is dan welke ESG-criteria wij feitelijk hebben vastgesteld en met ingang van 1 juli 2021 bedrijfsbreed zullen hanteren. Die vraag komt in het voor u liggende vierde stuk aan bod.

In het stuk van 25 maart 2021 sloten wij af met de volgende conclusie: Wat een ESG Score niet doet, is een sector of bedrijf uitsluiten. Een ESG-beleid kan dus niet alleen op dit soort score-tabellen leunen. En uit deel twee van deze reeks kan al worden opgemaakt, dat wij bij Today’s vinden, dat bepaalde sectoren hoe dan ook moeten worden uitgesloten in ons beleggingsbeleid. Daarom, en ook dat zullen wij in deel vier van deze reeks vastleggen, hanteren wij naast een ESG-score-drempel ook een uitsluitingsbeleid in de vaststelling van ons universum.

ESG-beleid Today’s Group toegespitst op drie vormen van dienstverlening

Er zijn drie niveau’s waarin wij als onderneming uitsluitingsgronden en toetsingscriteria hebben gedefinieerd in het kader van ons ESG-beleid. Die drie niveau’s hangen samen met het feit dat wij drie typen dienstverlening aanbieden als vergunninghouder.

  1. Execution only (zelf beleggen): hier hanteren wij geen uitsluitingscriteria. Execution Only is immers de dienst waarbij een broker cq bank wel een handelsplatform aanbiedt aan klanten, maar zich verder op geen enkele manier bemoeit met het beleggingsbeleid van de klant. Nog sterker, zij mag zich uithoofde van deze dienst niet bemoeien met het beleggingsbeleid van de cliënt, zo is deze vorm van dienstverlening in de wet gedefinieerd. Handel in producten mag dan alleen geweigerd worden voor zover het om complexe producten gaat. Maar er mag niet inhoudelijk naar de onderliggende activiteiten gekeken worden noch mag daarover een eigen analyse ter beschikking gesteld worden. Het velen van een ESG-oordeel en dat dan uit dragen naar de cliënt staat dan haaks op het adviesverbod dat aan dit product ten grondslag ligt;
  2. (Beleggings)advies (begeleid beleggen): in deze vorm van dienstverlening adviseren wij klanten pro-actief over specifieke beleggingen en geven wij ook adviezen over beleggingen waarmee klanten zelf aankomen zetten. Wettelijk dienen wij dan bij elk advies de passendheid van het advies te onderzoeken en de cliënt van onze bevindingen op de hoogte te stellen. Past de geplande transactie in het profiel van de cliënt is dan de vraag. Als dat zo is, dan besluit de cliënt zelf of de bewuste transactie feitelijk moet worden uitgevoerd of niet. In theorie bestaat dan de mogelijkheid dat wij uitvoering moeten weigeren, omdat wij het risico voor de cliënt als te groot inschatten. Het invoeren van een ESG-politiek als financiële onderneming betekent, dat wij vanaf de invoering van dit beleid elke transactie zullen toetsen aan ons eigen ESG-beleid en de cliënt niet meer alleen van de passendheid van de beoogde transactie op de hoogte zullen brengen, maar de cliënt ook op de hoogte zullen brengen van de vraag of de transactie binnen ons ESG-beleid past of niet. Hier hanteren wij dezelfde brede criteria die wij voor het vermogensbeheer hebben gedefinieerd, met dien verstande dat als een klant toch in fondsen of effecten wil beleggen, die op onze criteria worden uitgesloten, dan zullen wij de uitsluiting in de adviesbevestiging opnemen, maar is en blijft de wens van de klant leidend;
  3. Vermogensbeheer (laten beleggen): bij het vermogensbeheer onderscheiden wij twee ESG-niveau’s, de criteria voor de donkergroene ESG-variant, welke onder verantwoordelijkheid staat van de analiste van Today’s Group BV mevrouw drs. Marianne Bruin en de bedrijfsbrede criteria.

De eigen bedrijfsbrede ESG-criteria van Today’s Group BV

Daar waar wij zelf verantwoordelijk zijn voor het beleggingsbeleid in de portefeuilles van onze klanten (en dat is dus niet alleen binnen het vermogensbeheer, maar ook daar waar wij cliënten pro-actief van adviezen voorzien) hanteren wij de volgende ESG-criteria:

  • Beleggingsfondsen zonder eigen ESG-classificatie (per 1 januari 2022 in Europa verplicht) worden uitgesloten. Als cliënten een “groen” beleid voorstaan, dan zullen wij uitsluitend in fondsen beleggen of fondsen adviseren met een artikel 8 en / of 9 classificatie en worden klasse 6 fondsen ook uitgesloten. Maar bedrijfsbreed zijn, wanneer klanten niet specifiek een “groen”-beleid nastreven, klasse 6 fondsen ook toegestaan (zie ons eerste artikel in deze reeks voor een toelichting op deze klasse-definities).
    In geval er sprake is van controverses, dan kan Today’s Group zelfstandig fondsen uitsluiten. Van deze uitsluiting zullen wij op de website melding maken cq de uitsluiting intern vastleggen inclusief motivatie. Wij kijken in beginsel niet door fondsen heen, maar sluiten wel landenfondsen uit op basis van de uitsluitingscriteria “onafhankelijke rechtsgang” en “van overheidswege getoetste ESG-wetgeving” (zie verder);
  • Aandelen en obligaties dienen een BB of hogere ESG Rating te hebben van Bloomberg (MSCI) evenals een ESG-disclosure score van 40 en hoger;
  • Wapens, worden uitgezonderd (op basis van sectorindeling volgens Bloomberg) voor zover het gaat om handvuurwapens, publiekelijk verkochte wapens, clustermunitie, mijnen, granaten, tanks en (bio)chemische wapens; hier past nog een opmerking: ondernemingen die zowel in de defensie actief zijn als ook op het gebied van civiele producten worden niet persé uitgesloten, vooral als de civiele producten tak juist bijdraagt aan een betere wereld en men verder niet in de hier al genoemde deelgebieden van defensie actief is.
  • Aandelen en obligaties van ondernemingen gevestigd in landen, die geen onafhankelijk rechtssysteem kennen en waar ESG-regels niet afgedwongen worden door de lokale overheden, worden uitgesloten (in de EU bijvoorbeeld Polen, Hongarije). Dit geldt ook voor landen waar het democratisch systeem zodanig afwezig is, dat een onafhankelijk rechtssysteem niet kan bestaan (China, Venezuela, etc.).
  • Specifieke sectoren worden uitgesloten zoals tabak en hard- en softdrugs (niet-medicinaal), evenals bedrijven die verdacht worden van het gebruik van kinderarbeid (in de keten) en bedrijven die verdacht worden van corrupte praktijken. In dit kader spreken wij ook van controverses. Als er een controverse ontstaat (zie ook het derde artikel uit onze ESG-reeks), dan kan het zijn, dat wij bedrijven uitsluiten om specifieke redenen. Ook dan zullen wij daar gemotiveerd melding van maken op onze website. Te denken valt bijvoorbeeld aan bedrijven die bewust allerhande constructies opzetten om zo weinig mogelijk belasting te hoeven te betalen;

ETF / trackers

De criteria die wij hierboven hebben opgesomd zijn eenvoudig toe te passen wanneer naar individuele aandelen en obligaties gekeken wordt. Maar wanneer index-fondsen gekozen worden (bijvoorbeeld een MSCI Wereld Index tracker), dan zouden wij de samenstelling van deze indices moeten beoordelen om te zien of binnen de tracker ook voldaan wordt aan deze eisen. Dat is voor ons nu nog een brug te ver. Want dit type screening moet in feite doorlopend en geautomatiseerd kunnen worden uitgevoerd. Daar gaan wij wel aan werken, maar pas als dit soort onderliggende informatie gemakkelijker en volautomatisch op te pakken is. Nu vergt dit veel handwerk en daar zijn wij als onderneming nog te klein voor.

De donkergroene variant van ons beleggingsbeleid, de ESG Module

Today’s Group BV hanteert ook één specifieke beleggingsmodule waarbij niet alleen gekeken wordt naar verantwoord ondernemen, maar waarbij de ondernemingen ook bewust een ESG-impact nastreven, de zogenoemde SFDR “donker groene” variant. Formeel betekent “donker groen”, dat de onderneming impact moet nastreven. Maar hoe je dat dan feitelijk vaststelt wordt nog niet door toezichthouders gedefinieerd. Daarom hebben wij ervoor gekozen om de maatstaven strikter te maken Naast de hierboven al genoemde basiscriteria worden in deze variant daarom de volgende extra criteria gehanteerd:

  • Aandelen en obligaties dienen een A of hogere ESG-waardering te hebben van Bloomberg (MSCI) evenals een ESG-reporting waardering van 50 en hoger;
  • Geen fossiele brandstoffen;
  • Geen wapens (in het algemeen);
  • Naast de hierboven reeds genoemde uitzonderingen worden ook fastfood-ondernemingen uitgesloten;
  • Ondernemingen in deze “donker groene” variant moeten “impact” hebben. Wat wij daaronder verstaan hebben wij nader omschrevenin een stuk waarin deze variant uitgebreid voor het voetlicht wordt gebracht, een stuk dat ook binnenkort op onze website zal worden gepubliceerd.

Beschikbaarheid van data

Indien specifieke scores niet voorhanden zijn of van de score-eis afgeweken wordt, dan stellen wij een motivatie op schrift, waarin de betreffende analist(e) van Today’s Group zelf uitlegt waarom wij elke rating zelf toevoegen en al dan niet een onderneming alsnog toevoegen aan onze acceptatielijst of juist de betreffende onderneming van de lijst uitzonderen. Vervolgens maken wij deze schriftelijke motivatie voor iedereen toegankelijk middels publicatie op onze eigen website. Ook concrete lijsten (uitgezonderde landen etc.) zullen op de website worden gepubliceerd en geleidelijk worden ontwikkeld op basis van zich op dat moment voordoende casuïstiek.

ESG Controverses

Wij beseffen terdege, dat het bepalen van een historische ESG Score een ding is, maar dat er op elk moment iets kan gebeuren waardoor de huidige positie ineens anders komt te liggen. In ons derde artikel zijn wij hier al uitgebreid op ingegaan. Maar ESG Controverse scores staan nog niet tot onze beschikking. Wij moeten daar dus zelf een oordeel over vormen en hebben daarbij niet de pretentie, dat wij hierin altijd op tijd zullen zijn. Wij vragen onze cliënten daarom om ons hierin te helpen en eventuele controversiële gebeurtenissen bij ons te melden. In feite geldt dit in zijn algemeen voor alle voorkeuren die cliënten hebben. Het klinkt als een open deur, maar als er niet over de specifieke voorkeuren van onze cliënten gecommuniceerd wordt kunnen wij nooit die voorkeuren meenemen in het beleggingsbeleid zoals wij dat voor onze cliënten uitvoeren.

Ten slotte, voorbeelden van uitgesloten ondernemingen op de Nederlandse beurs

Om u een concreet idee te geven van wat bovenstaande criteria betekenen hebben wij een overzicht gemaakt van de ondernemingen met een beursnotering in Amsterdam en die ingedeeld in “grijs”, “groen”, “donker groen” en “no go”. Dit overzicht treft u hieronder. In totaal hebben wij 85 aandelen gekozen met een beursnotering in Amsterdam, de meest recente introducties zoals NX Filtration ontbreken nog, dit soort introducties worden jaarlijks meegenomen bij de update van de universumlijst en bijbehorende statistieken:

Naam ISIN-code  ESG-score Bloomberg
ESG Disclosure score
VOPAK NV NL0009432491 AAA 56,20
AKZO NOBEL NV NL0013267909 AAA 55,79
RELX PLC GB00B2B0DG97 AAA 51,65
KONINKLIJKE DSM NV NL0000009827 AAA 50,41
KONINKLIJKE KPN NV NL0000009082 AAA 48,56
WOLTERS KLUWER NV NL0000395903 AAA 45,62
HEINEKEN NV NL0000009165 AA 54,96
HEINEKEN HOLDING NV NL0000008977 AA 54,96
ING GROEP NV NL0011821202 AA 54,82
RANDSTAD NV NL0000379121 AA 47,52
KONINKLIJKE AHOLD DELHAIZE NV NL0011794037 A 44,21
ASM INTERNATIONAL NV NL0000334118 A 33,47
GALAPAGOS NV BE0003818359 A 24,38
ABN AMRO BANK NV-CVA NL0011540547 BBB 50,44
JUST EAT TAKEAWAY NV NL0012015705 BBB 18,18
KONINKLIJKE PHILIPS NV NL0000009538 BB 59,50
ARCELORMITTAL NV LU1598757687 BB 52,48
ADYEN NV NL0012969182 BB 23,14

De eerste conclusie die direct al getrokken kan worden is het gegeven dat slechts 18 van de 85 aandelen in ons voorbeeldonderzoek zowel een ESG-score als een ESG Disclosure Score hebben ontvangen van Bloomberg. Er vanuitgaande dat de grote AEX-aandelen allemaal ook voldoende ESG-gegevens in hun jaarverslaggeving opnemen hebben wij zelf een waarde van 41 opgenomen als Disclosure Score voor die aandelen die wel een ESG Rating maar niet een Disclosure Score van Bloomberg ontvangen hebben. Dan wordt de lijst nog uitgebreid met:

Naam ISIN-code  ESG-score Bloomberg ESG Disclosure score
ASML HOLDING NV NL0010273215 AAA 41,00
AEGON NV NL0000303709 AA 41,00
NN GROUP NV NL0010773842 AA 41,00
ROYAL DUTCH SHELL PLC-A SHS GB00B03MLX29 A 41,00
UNILEVER PLC GB00B10RZP78 A 41,00
PROSUS NV NL0013654783 A 41,00
AGEAS BE0974264930 BBB 41,00

De waarde van 41 kennen wij toe om deze bedrijven niet uit te sluiten, maar dat zou dus door een van onze analisten onderzocht moeten worden.

De eis was een ESG Score van BB of hoger en een ESG Disclosure Score van 40 of hoger. Uit dit staatje vallen dan af Adyen, ASM International, Galapagos en Just Eat Takeaway en voor het beleggen in vermogensbeheer resteren in Amsterdam dan nog 21 ondernemingen. In Small Cap aandelen en de meeste Mid Cap aandelen kan niet belegd worden. De spoeling in Amsterdam wordt hiermee wel erg dun, temeer omdat bedrijven als Accell, Accsys, Alfen Beheer, Avantium, FastNed en SIF Holding ook allemaal worden uitgesloten, terwijl dit juist bij uitstek ondernemingen zijn, die zich in het donker groene spectrum van ESG bewegen. De uitsluiting is dan ook niet omdat zij een te lage waardering zouden hebben, maar omdat Bloomberg de waardering niet heeft toegepast. Een ESG Score is niet beschikbaar voor deze bedrijven. Van de 85 ondernemingen in de oorspronkelijke lijst ontbreken ESG Ratings voor 59 ondernemingen.

LET OP: de hier gehanteerde ratings (BBB, A, AA, AAA) zijn dus geen “credit ratings” maar ESG-scores!

Eigen analyses en uitgangspunt

Hier moet dus onze eigen analyse en interpretatie uitkomst bieden, want anders sluit je op basis van het ontbreken van informatie het merendeel van de ondernemingen in Amsterdam uit. En dat kan natuurlijk ook weer niet de bedoeling zijn.
Wij hebben daarom een zogenoemde nul-meeting gedefinieerd. Alle bedrijven die nog geen waardering kennen binnen Bloomberg worden gewaardeerd met een ESG-rating van BB en een Disclosure-score van 41. Daarmee starten deze ondernemingen binnen ons universum. Vervolgens zullen wij op individuele basis een nadere analyse maken als ondernemingen daadwerkelijk aangekocht worden in de vermogensbeheerportefeuilles. De uitslag daarvan wordt op onze website gepubliceerd waarna de ratingen worden aangepast. Wij gaan er vanuit, dat dit een tijdelijke oplossing is omdat de rapportageverplichtingen voor beursgenoteerde ondernemingen in Europa in het komende halfjaar flink worden aangescherpt en providers zoals Bloomberg de classificaties vrij snel zullen uitbreiden. Zij moeten wel omdat op dit vlak een flinke concurrentie aan het ontstaan is. Zodra ratings wel beschikbaar zijn volgen wij die.

Andere voorbeelden: Adyen

Gelukkig zijn de in ons voorbeeld beoordeelde 85 ondernemingen wel allemaal onderhevig aan Nederlandse wet- en regelgeving en wordt daarmee geen enkele onderneming uitgesloten op basis van de criteria Wapens en Landen.

Maar de ESG-disclosure score van Adyen, die door Bloomberg op 23,14 is gezet snappen wij niet. Wij hebben het jaarverslag over 2020 erop nageslagen en komen tot de conclusie dat het bedrijf heel bewust omgaat met ESG. Ja er wordt gebruik gemaakt van grote computercentra die stroom vreten en dus CO2 uitstoten. Maar het bedrijf heeft wel heldere doelstellingen die bovendien verder gaan dan de wettelijke minima. Bovendien krijgt het bedrijf bij andere ESG-beoordelaars een veel betere score. Daarmee is wat ons betreft Adyen, ondanks de (te) lage ESG Disclosure score die Bloomberg toekent, toch een kandidaat, die qua ESG-positie binnen ons beleggingsuniversum past.

Nog meer voorbeelden: InterTrust en SBM Offshore

Op basis van het criterium “corruptie en belastingontwijking” zouden SBM Offshore en InterTrust nog uitgesloten kunnen worden (voor SBM Offshore heeft Bloomberg geen ESG-rating maar wel een ESG Disclosure rating van 51,24), waarbij de vraag zich onmiddellijk voordoet hoe lang een onderneming gestraft moet worden voor deze criteria, nadat ze reeds veroordeeld zijn, boete gedaan hebben en maatregelen getroffen hebben om het probleem van corruptie (SBM) en belastingontwijking (InterTrust) in de toekomst te verhelpen. Wij sloten beiden in de eerste selectieronde uit. Maar intern heeft een van onze analisten vervolgens naar het SBM Offshore gekeken en geconcludeerd, dat het bedrijf haar zaken inmiddels wel op orde lijkt te hebben. Deze (korte) analyse zal tegelijk met dit artikel ook op onze site worden gepubliceerd. Daarmee nemen wij SBM Offshore alsnog op in ons universum en zonderen het bedrijf dus niet uit. Voor Intertrust geldt, dat als een uitgezonderd bedrijf blijk geeft van het verbeteren van het eigen beleid op de genoemde terreinen, wij de uitsluiting in de toekomst mogelijk opheffen. Andere sectorgebonden beperkingen zijn er overigens verder niet in de lijst van 85 ondernemingen.

Conclusie

In Nederland zonderen wij op grond van onze criteria daarom vooralsnog twee ondernemingen uit, te weten Intertrust en Inpost (Poolse onderneming met notering in Amsterdam).

Uitsluitingen in de donker groene variant

In Amsterdam wordt de spoeling met de toepassing van nog strengere criteria heel erg dun:

Naam ISIN-code  ESG-score Bloomberg ESG Disclosure score
VOPAK NV NL0009432491 AAA 56,20
AKZO NOBEL NV NL0013267909 AAA 55,79
RELX PLC GB00B2B0DG97 AAA 51,65
KONINKLIJKE DSM NV NL0000009827 AAA 50,41
KONINKLIJKE KPN NV NL0000009082 AAA 48,56
WOLTERS KLUWER NV NL0000395903 AAA 45,62
HEINEKEN NV NL0000009165 AA 54,96
HEINEKEN HOLDING NV NL0000008977 AA 54,96
ING GROEP NV NL0011821202 AA 54,82

En ook hier kun je je afvragen of bedrijven als Accell, Accsys, Alfen Beheer, Avantium, FastNed en SIF Holding wel terecht worden uitgesloten.

Bovendien kun je bij veel van de in dit lijstje opgenomen bedrijven nog allerlei kanttekeningen plaatsen. Denk bijvoorbeeld aan beloningsbeleid (Wolters, Relx, ING), drank (Heineken), opslag van olieproducten (Vopak), verf en chemicaliën (Akzo en DSM). Je houdt dan per saldo alleen KPN nog over en of dat nou de meest koopwaardige onderneming van de beurs van Amsterdam is, dat wagen wij te betwijfelen.

Er is dus voor onze analisten nog het nodige werk te verrichten en dat zal dan ook in de zomermaanden een interne opgave voor Today’s zijn.

Maar voorlopig ligt er een basis, die wij in de tweede helft van dit jaar verder zullen uitwerken om te komen tot een verklaarbare en verantwoorde ESG-benadering van het universum waaruit wij de beleggingsideeën voor onze cliënten in vermogensbeheer en –advies zullen genereren.

Ten slotte 1 – Beloningsbeleid

De nieuwe wet- en regelgeving rond ESG stelt ook voorwaarden aan het beloningsbeleid dat een vergunningplichtige beleggingsinstelling hanteert. Het gaat dan zowel om het beloningsbeleid dat zij jegens haar personeel en directieleden en andere bij de onderneming betrokken personen gaat als ook om het beleid t.a.v. de kosten die de onderneming in rekening brengt bij haar cliënten. De bedoeling is dat de onderneming haar beloningsbeleid publiceert en geen excessieve beloningen toestaat. Hierover hebben wij al een separaat document op onze website geplaatst, maar in het kort komt ons beloningsbeleid op het volgende neer:

1.) Personeel en directie en andere medewerkers
Today’s Group BV kent in beginsel geen bonussen toe aan hoger personeel, commercieel actieve werknemers, directieleden en partners. Ook kennen wij geen commissieregelingen. Principieel worden er geen salarissen en managementvergoedingen betaald boven de “Balkenende”-norm. Wel zijn enkele directieleden ook aandeelhouder. Zij kunnen als kapitaalverschaffers en daarmee risicodragers na goede jaren een dividend verwachten op het door hun in de onderneming geïnvesteerde risicodragende kapitaal. Het beloningsbeleid van de vennootschap maakt geen specifiek onderscheid in pro- en contra-ESG activiteiten, maar de onderneming hanteert wel een set normen en waarden waaraan alle medewerkers van de onderneming geacht worden zich te houden. Daaronder valt uiteraard de bankierseed, maar onderhavig stuk is hier ook een onderdeel van.
2.) Tariefstructuur cliënten
Today’s Group BV is zowel vermogensbeheerder als broker. Om te voorkomen dat hier een vorm van belangenverstrengeling ontstaat zijn deze twee takken van sport naast elkaar georganiseerd met elk twee verantwoordelijke beleidsbepalers aan het hoofd, die over en weer geen directe bemoeienis met elkaars verantwoordelijkheden hebben (bij ontstentenis van een beleidsbepaler kan dit aangepast moeten worden omdat directieleden nu eenmaal elkaars backup moeten kunnen zijn). Bovendien wordt op klantniveau doorlopend in de gaten gehouden of cliënten excessief hoge kosten berekend worden. Churning is aan absolute no-go (is wettelijk gewoon verboden). Maar wij zorgen er ook voor dat de totale kosten inclusief de vaste fee voor vermogensbeheer en / of –advies evenals de aan de brokerage-kant ontvangen transactiefees gezamenlijk ook ruim onder de “churning”-grens van 3% blijven. In sommige gevallen wordt een ook een prestatievergoeding berekend, maar die is dan wel gerelateerd aan het risico en voorzien van een absoluut rendement als minimum vereiste waarbij de prestatievergoeding alleen over het netto surplus rendement boven dat percentage wordt berekend. Ook wordt altijd een zogenoemde “high watermark” gehanteerd. Voor zover Today’s Group ESG-gerelateerde producten hanteert die classificeren als zogenoemde artikel 8 of 9 producten geldt, dat wij geen extra kosten in rekening brengen als gevolg van dit onderscheid. De keuze voor het product dat bij Today’s Group wordt afgenomen is daarmee niet bepalend voor de hoogte van de vergoeding.

Ten slotte 2 – Stemrechten

Een vermogensbeheerder kan, mits hij dat met zijn cliënten vooraf afspreekt, stemrecht uitoefenen namens klanten op aandeelhoudersvergaderingen van beursgenoteerde ondernemingen en soms ook op vergaderingen van obligatiehouders. Dat stemrecht kan dan gebruikt worden om bepaalde gewenste ESG-gerelateerde gedragingen bij ondernemingen af te dwingen. Notoir zijn tegenwoordig (bij wijze van voorbeeld) de aandeelhoudersvergaderingen van Koninklijke Olie (Shell). Today’s Group BV doet dit niet. Wij oefenen geen stemrechten uit namens onze klanten. Dat is niet omdat wij dat niet zouden willen, maar eenvoudigweg omdat wij de mankracht niet hebben om dit ten uitvoer te brengen. Wij zijn wel aan het kijken of wij het stemmen kunnen uitbesteden aan externe organisaties. Als dat binnen onze mogelijkheden eenvoudig te realiseren is en cliënten daar op staan, dan zullen wij dit voor die betreffende cliënten organiseren. Cliënten kunnen wel altijd zelf aan een aandeelhoudersvergadering deelnamen, wij kunnen hen dan wel assisteren bij de noodzakelijke registratie van hun aandelen voor de betreffende vergadering.

Ten slotte 3 – E of ESG?

De Europese financiële toezichthouders hebben besloten dat de ESG-classificatie-eisen fasegewijs worden geïntroduceerd. In 2021 en 2022 wordt eerst naar de E-kant van ESG gekeken, de klimaatkant. De regels spitsen zich dan toe op de CO2-emissie van ondernemingen en de impact die zij hebben op het milieu (klimaat). Later wordt dan de Governance-paragraaf meegenomen en nog weer later de Social-paragraaf. Wij vinden dat eigenlijk een beetje onzin, maar het betekent wel, dat beursgenoteerde ondernemingen voorlopig nog niet met de S- en G-kant van ESG in hun verslaggeving op de proppen zullen komen. Waar wij dat kunnen zullen wij die lacune zo goed als mogelijk zelf invullen en dus zelf een oordeel over de S- en G-positie van beursgenoteerde ondernemingen komen, maar wij pretenderen niet dat wij daarin alle wijsheid in pacht hebben. In dit voor u liggende stuk maken wij in elk geval geen onderscheid, de criteria die wij hebben omschreven zijn niet tot de E-zijde beperkt maar omhelzen het gehele ESG-palet.

Den Haag, 21 juli 2021
Gijsbrecht K. van Dommelen
Today’s Group BV

www.vladeracken.nl & www.todaysgroup.nl

Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Today’s Group BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM en Vladeracken Vermogensbeheer (eveneens onder de vlag van Today’s Group BV). Today’s Group belegt wel en/of heeft belegd in de hier besproken effecten & strategieën voor haar cliënten. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie in de hier besproken effecten en/of strategieën en conform de hier besproken methodiek belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Today’s Group BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand. De besproken effecten vertegenwoordigen een hoog risico.

ESG het volgende stockpaardje van de regelgever of een beleggingstool? – ESG-data en ESG-dataleveranciers

/in , , , , , /door

(publicatiedatum 26 maart 2021)

Inleiding

Op 10 maart 2021 is de eerste fase in werking getreden van de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR), een stuk wet- en regelgeving over de inbedding van ESG in het productenpalet van beleggingsondernemingen. Deze wet- en regelgeving is ook op ons, de Today’s Group, van toepassing en dus zijn wij al enige tijd bezig met een onderzoek naar de vraag hoe wij deze nieuwe regels in ons bedrijf zullen toepassen.

Zoals u dat van ons gewend bent (bij Vladeracken Vermogensbeheer was dit usance) doen wij ons huiswerk en zetten wij dat huiswerk vervolgens op papier. Het helpt ons in ons eigen denkraam en het zorgt voor transparantie naar onze cliënten toe.

Voor u ligt het derde stuk dat wij in dit kader op papier gezet hebben. In het eerste stuk zijn wij ingegaan op deze nieuwe regels en hebben wij uitgelegd wat van ons als beleggingsonderneming verwacht wordt en wat u daar in de toekomst van gaat merken.

Omdat wij vinden dat sociale verantwoording, milieubewustzijn en een goede en verantwoorde bedrijfsvoering de basis zouden moeten zijn voor elk bedrijf en dus ook het onze, hebben wij vervolgens bij onze eigen medewerkers de vraag gesteld: wat vinden jullie (onze medewerkers) de drie meest belangrijke punten van aandacht op het terrein van ESG? Het verslag van deze enquête is de basis van het tweede artikel.

In dit derde stuk gaan wij in op de vraag hoe ESG-criteria door externe dataleveranciers meetbaar gemaakt worden en trachten wij vervolgens daaruit te bepalen hoe wij deze gegevens zelf kunnen gebruiken in het definiëren van het universum van beleggingen van waaruit wij onze cliënten adviseren en in het vermogensbeheer portefeuilles beleggen.

Daarna zullen wij de reeks afsluiten met een bespreking van de door ons gehanteerde strategieën, waarbij wij de classificatie van de SFDR (grijs, groen en donker groen) naast deze strategieën zullen leggen. Het doel is om een verantwoord ESG-beleid in onze beleggingsstrategieën toe te kunnen passen, maar daarvoor zal eerst de volgende vraag moeten worden beantwoord: hoe ver zijn wij daarin en hoe classificeren onze producten op dit moment?

Beschikbaarheid van data

Een groot probleem, nu nog, is dat veel gegevens, nodig om een oordeel te hebben over de vraag of een onderneming ESG-verantwoord bezig is of niet, ontbreken. Sla een gemiddeld jaarverslag open en vrijwel overal is al wel een ESG-paragraaf te vinden. Maar gegevens zijn veelal onvergelijkbaar of ontbreken zelfs. Dit is een korte termijn probleem, een kinderziekte zo u wilt. Wet- en regelgevers zijn om de een of andere reden aan een rare kant van het spectrum begonnen. Zij dwingen de beleggingsonderneming om met een ESG-oordeel te komen, zonder geregeld te hebben, dat ondernemingen waarin belegd wordt deze data op een onderling vergelijkbare, dus min of meer gestandaardiseerde manier aanleveren en publiceren. Maar aan dit laatste wordt wel gewerkt. Beleggers mogen verwachten, dat binnen afzienbare tijd, dit soort gegevens breed toegankelijk zullen zijn en dat daarin ook enigszins uniforme regels gehanteerd worden. Natuurlijk, een Chinese of Saoedische staatsoliemaatschappij zal wel nooit zo transparant worden als waar Shell toe gedwongen zal worden, maar dan kan een belegger er in elk geval zelf voor kiezen om zich niet met dit soort staatsbedrijven te bemoeien. De publicatieregels voor Shell zullen in elk geval wel vergelijkbaar worden met die voor het Franse Total.

ESG-ratings

De grotere dataleveranciers zijn allemaal al enige tijd bezig met het opzetten van een stelsel van beoordelingsregels die kunnen leiden tot een ESG-rapportcijfer voor bedrijven en beleggingsfondsen waarin een belegger kan investeren. Refinitiv (Reuters), Bloomberg, Morningstar, MSCI, Standard & Poors, Sustainalytics en ga zo maar verder, allemaal hebben zij al een set regels gedefinieerd waarmee ze vervolgens tot een oordeel komen over de vraag hoe verantwoord een specifieke belegging feitelijk is. De ratings worden vervolgens, uiteraard tegen betaling, aan beleggers ter beschikking gesteld. Opvallend daarbij is, dat geen van deze instellingen feitelijke eigen keuzes maakt. Allemaal geven ze aan hoe beleggingen classificeren, maar de vraag of dat ESG-verantwoord is of niet wordt overgelaten aan de afnemers van deze ratings, beleggingsondernemingen als de onze. Als je tegen de CO2-uitstoot bent, dan kunnen ze je vertellen hoeveel ton CO2 een specifieke onderneming uitstoot en hoe zich dat verhoudt tot de andere bedrijven in het universum. Hoeveel ton CO2-uitstoot acceptabel is, en of de betreffende onderneming überhaupt zonder CO2-uitstoot kan bestaan, daar wordt geen informatie over geleverd. De meeste dataleveranciers zijn wel goed in het maken van beoordelingen op basis van het zogenaamde “best in class”-principe. Wie produceert er olie met de laagste CO2-uitstoot per ton geproduceerde olie?

Voorbeeld 1: Refinitiv

Refinitiv is een dataprovider voortgekomen uit Thomson Reuters, maar in 2018 door de beurs van London (LSE) overgenomen van de toenmalige eigenaren Thomson Reuters en Black Rock. Refinitiv heeft een methodiek opgesteld, waarbij op basis van een heel scala aan gegevens punten worden toegekend aan bedrijven, waarbij de onderlinge verhoudingen het uitgangspunt zijn. In de dataset, die zij opbouwen en onderhouden, worden tien hoofdonderwerpen onderscheiden verdeeld over de drie hoofdonderwerpen die samen “ESG” omvatten (figuur 1).

Figuur 1 (Refinitiv ESG Score, categorieën)

Refinitiv heeft een heel systeem van regels opgezet om voor elke sector relevante gegevens te wegen en per sector bedrijven per ESG-categorie in een volgorde te plaatsen van ESG-zwak naar ESG-sterk. Vervolgens wordt de feitelijke score afgewogen door het totaal aantal bedrijven dat slechter scoort en de helft van het aantal bedrijven dat even goed of slecht scoort bij elkaar op te tellen en dit totaal te delen door het totaal aantal bedrijven dat in de analyse is meegewogen. Als je dus de beste bent, dan is je score 0,999999 want van elke 100 bedrijven zijn er dan 99 die slechter scoren en 1 dat hetzelfde scoort (jijzelf), en is de score dus 99,5/100.

Figuur 2 (Refinitiv ESG Score, waarderingsschalen, van A+ naar D-)

In bovenstaande figuur ziet u een tabel, net als figuur 1 overgenomen uit een brochure van Refinitiv genaamd: “Refinitiv ESG Scores Methodology”, dat in februari 2021 is gepubliceerd.

Een bedrijf krijgt een ESG-rating (een letter) toegewezen afhankelijk van de groep waarin de ESG-score uitkomt. Zo bezien kan een wapenproducent dus nog steeds een A+-rating binnen de eigen sector krijgen.

Daarom hanteert Refinitiv ook nog een sectorweging om bedrijven over sectoren heen tegen elkaar te kunnen afwegen.

En omdat de wereld nu eenmaal altijd in beweging is, worden ratings van 5 jaar en ouder vastgezet, d.w.z. dat die niet langer aangepast kunnen worden, bijvoorbeeld doordat een onderneming de eigen data herziet.

Controverses

Vrijwel alle instituten die ESG Scores publiceren beseffen, dat het bepalen van een historische ESG Score een ding is, maar dat er op elk moment iets kan gebeuren waardoor de huidige positie ineens anders komt te liggen. Eind juli 2020 was de Refinitiv-score voor Apple ruim 0,70 (B+). Maar in die fase kwamen er in de media twee zaken naar voren, die de onderneming in een kwader daglicht zetten. De eerste waren de werkomstandigheden bij toeleveranciers en de tweede was de belastingmoraal van de onderneming. Daar ontstond veel ophef over. Met de hedendaagse datatechnologie is het vrij eenvoudig voor grote data-instituten om te achterhalen of er in de media controverses ontstaan ten aanzien van specifieke bedrijven. Refinitiv vond die controverses bij Apple en kwam vervolgens met een diepe onvoldoende voor Apple waar het deze gebeurtenissen betrof. Refinitiv publiceert daarom naast de historisch bepaalde ESG Score ook nog een zogenoemde ESG Controverse Score. Daarmee worden historisch niet meetbare problemen op het gebied van ESG zichtbaar gemaakt en gewaardeerd. Bij Apple lag de ESG Controverse score toen op 0,037, waarmee de gemiddelde score veel lager uitkwam dan de historische ESG Score (0,37 in plaats van 0,71 ofwel C in plaats van B+).

De ESG Controverse score is daarmee een belangrijke factor, die ook in een ESG-beoordeling van potentiële beleggingen thuishoort.

Beschikbaarheid van data

De Refinitiv-scores staan momenteel niet tot onze beschikking. Today’s maakt gebruik van een drietal dataleveranciers (Bloomberg, TeleTrader en Lenz & Partners (voorheen VWD)) en via deze leveranciers is Refinitiv voor ons niet toegankelijk.

Voorbeeld 2: MSCI

Wel beschikbaar via Bloomberg zijn de ESG-scores, die door MSCI worden berekend. MSCI (Morgan Stanley Capital International) is een zelfstandige Amerikaanse onderzoeksinstelling, die onder meer de MSCI Wereld Index-reeks publiceert en al tientallen jaren uitgebreide macro-economische en andere analyserapporten levert aan vooral institutionele beleggers. MSCI ESG-gegevens zijn via Bloomberg beschikbaar en kunnen daarom door ons wel gehanteerd worden.

Wie bij MSCI op de website op zoek gaat naar de ESG-methodiek komt het volgende plaatje tegen:

Figuur 3 (MSCI ESG Score, categorieën)

Het is het raamwerk waarbinnen MSCI haar ESG Score heeft gedefinieerd.

De aanpak van MSCI is niet veel anders dan die van Refinitiv. Echte verschillen zitten vooral in de specifieke interpretaties van de problemen per sector, in de specifieke weging van de onderdelen, die meegewogen en beoordeeld worden en in het aantal submaatstaven dat gehanteerd wordt. Dat ze allebei met dezelfde 10 hoofdcategorieën werken is niet vreemd, dat komt voort uit de indeling die de Verenigde Naties heeft vastgesteld voor het meten van ESG-risico’s. Zij volgen beiden deze indeling, zoals overigens de meeste leveranciers dat doen. Ook MSCI komt dan uiteindelijk tot een waarderingsschaal:

Figuur 4 (MSCI ESG Industry Adjusted Score, waarderingsschalen, van A+ naar D-)

Sectoraal onderscheid

Beide instituten maken een apart model per sector om naar ESG-maatstaven te kijken. Het is immers niet erg relevant voor een onderneming in de voedingsmiddelensector om beoordeeld te worden op de hoeveelheid elektronisch afval die zij creëren. Zij verkopen immers geen elektronica en hebben hooguit afval in de vorm van afgedankte kantoorcomputers, telefoons en andere randapparatuur. Voor een fabrikant van mobieltjes echter is het wel degelijk van belang wat er met de afgedankte mobieltjes gebeurt, die het bedrijf produceert en verkoopt.

Per sector kunnen er daarom andere beoordelingscriteria van belang zijn en beide instituten spelen daarop in. Ook belangrijk is het, dat niet elke onderneming keurig in een hokje past. En dus maken ze allebei gebruik van op maat toegesneden modellen wanneer een onderneming in meerdere sectoren actief is. Het oude General Electric is hier een mooi voorbeeld van. Dit bedrijf was ooit actief als financier van vliegtuigen (als leasemaatschappij), producent van turbines en nog een hele trits andere activiteiten, die het bedrijf tot een conglomeraat bestempelden. Maar een financieringsmaatschappij en een turbinemaker kun je niet op dezelfde criteria beoordelen. Stel dat je ze beiden beoordeelt op CO2-uitstoot, dan zou je per definitie alleen bij de financieringsmaatschappij uitkomen.

Een duidelijk verschil tussen de twee, althans als je afgaat op de brochures, die zij publiceren over de wijze waarop ze tot ESG Scores komen, is dat MSCI meer aandacht lijkt te hebben voor de vraag of management kwalitatief in staat is om de ESG-positie van de onderneming te verbeteren en of zij dat ook daadwerkelijk doet. Dit is deels een subjectieve beoordeling, maar een die wel geschraagd kan worden door historische data te vergelijken. Het probleem daarbij is dan wel weer, dat er nog niet zoveel historische data bestaan. ESG-data worden pas sinds enkele jaren gepubliceerd en verzameld en lang niet alle ondernemingen zijn al zover dat zij deze gegevens beschikbaar hebben, laat staan publiceren. Maar, zoals eerder gezegd, daar komt nu wel snel verandering in.

Verder lijkt MSCI iets meer naar de risico’s te kijken die een onderneming in ESG-zin loopt dan Refinitiv, de laatste kijkt meer naar de huidige, beter meetbare, positie van een onderneming op ESG-gebied en minder naar de vraag of een onderneming een groot risico loopt. Als voorbeeld noemt MSCI in haar brochure over de methodologie elektriciteitproducenten. Die hebben vaak een hoge afhankelijkheid van water. Als zij in een relatief warme en droge omgeving staan is het risico van de onderneming voor watertekorten veel groter dan wanneer de onderneming dicht bij een grote rivier of de zee ligt. Maar daar staat dan weer tegenover, dat de onderneming die aan zee ligt weer meer risico loopt als gevolg van de zeespiegelstijging, dan een onderneming die in het midden van een groot land gevestigd is. Refinitiv kijkt meer naar het actuele waterverbruik en de vraag of de onderneming erin slaagt om dit structureel omlaag te brengen.

Een ander, niet onbelangrijk verschil is de belastingmoraal van ondernemingen. Bij Refinitiv lijkt de belastingmoraal van een onderneming in het geheel geen rol te spelen, bij MSCI wordt de belastingmoraal in elk geval nog wel meegewogen in die zin dat er naar de belastingtransparantie gekeken wordt. Hoe transparant is een onderneming over zijn belastingpositie?

Het universum van Today’s

Data leveranciers zijn duur. Een abonnement op een terminal van Reuters of Bloomberg kost al snel € 16.000 per jaar per terminal. Voor een beleggingsonderneming als Today’s Group is het ondoenlijk om permanent geabonneerd te zijn op meerdere van dit soort leveranciers. Zelf een ESG-beoordelingsmethodiek ontwikkelen is een zeer tijdrovende en complexe business en ligt eveneens buiten het budget van Today’s. Today’s Group is naast vermogensbeheerder en beleggingsadviseur ook broker en gebruikt een koersdataleverancier daarom tevens in haar positie als broker. Dit laatste is de reden waarom destijds voor Bloomberg is gekozen en is dus ook de reden waarom wij vooralsnog kiezen voor de toetsing van ons universum van beleggingen aan het MSCI-model.

Onze eerste stap is daarom geweest om de database van aandelen toetsbaar te maken aan de ESG Score en ESG Controverse Score van MSCI. Dat is inmiddels gelukt. Wij kunnen u, mits die score door MSCI (Bloomberg) geleverd wordt een ESG Score en ESG Controverse Score op fondsniveau leveren.

De volgende stap is om te bepalen, wanneer, dus op basis van welke ESG Score, een belegging grijs, groen of donkergroen genoemd mag worden. Hier gaan wij niet wachten op de bureaucraten bij de toezichthouders. De vraag wanneer zij met hun “taxonomische” regels gaan komen, is volkomen onduidelijk. Zij hebben alleen maar gesteld, dat eind 2021 elke vermogensbeheerder in haar verslaggeving naar klanten een ESG-rapport moet opnemen. Maar aan welk criteria dat moet voldoen is onduidelijk.

Wij zullen daarom hierin een eigen weg moeten kiezen. Niet alleen zullen wij dat doen, wij zullen u van onze vorderingen op de hoogte blijven houden. En daarom zullen wij in deel vier van deze artikelenreeks over ESG in het beleggingsbeleid van Today’s concreet ingaan op de manier waarop wij de ESG Scores en ESG Controverse Scores in onze beleggingsmodellen denken op te nemen of zelfs al opgenomen hebben. Want Today’s heeft al een ESG Strategie voor een aandelenportefeuille in huis!

Ten slotte – uitsluitingen

Wat een ESG Score niet doet, is een sector of bedrijf uitsluiten. Een ESG-beleid kan dus niet alleen op dit soort score-tabellen leunen. En uit deel twee van deze reeks kan al worden opgemaakt, dat wij bij Today’s vinden, dat bepaalde sectoren hoe dan ook moeten worden uitgesloten in ons beleggingsbeleid. Daarom, en ook dat zullen wij in deel vier van deze reeks vastleggen, hanteren wij naast een ESG-score-drempel ook een uitsluitingsbeleid in de vaststelling van ons universum.

Den Haag, 26 maart 2021
Gijsbrecht K. van Dommelen
Today’s Group BV / Vladeracken Vermogensbeheer

www.vladeracken.nl & www.todaysgroup.nl

Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Today’s Group BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM en Vladeracken Vermogensbeheer (eveneens onder de vlag van Today’s Group BV). Today’s Group belegt wel en/of heeft belegd in de hier besproken effecten & strategieën voor haar cliënten. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie in de hier besproken effecten en/of strategieën en conform de hier besproken methodiek belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Today’s Group BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand. De besproken effecten vertegenwoordigen een hoog risico.

De Technische Belegger Jaargang 25 • Nr 5 • 3 mei 2019

/in , /door

Alle hoop is gevestigd op de onderhandelingen tussen China en de VS, zo lijkt het. Elke hint naar een aanstaand, positief resultaat leidt tot stijgende koersen. Maar ondertussen komen overal bedrijfscijfers over het eerste kwartaal van 2019 op tafel en daar zitten zowel mee- als tegenvallers bij. Allebei leiden tot flinke koersreacties, die in de algemene beursindices niet of nauwelijks zichtbaar zijn, omdat zij elkaar min of meer in evenwicht houden. En dat is normaal in een periode waarin zoveel resultaten bekend gemaakt worden. Ondertussen profiteert de belegger van hoge dividendinkomsten (die bijvoorbeeld in de AEX Index niet gecorrigeerd worden en daarom niet zichtbaar zijn in deze index). De vooruitzichten zijn doorgaans minder duidelijk. Bedrijven durven niet echt een uitspraak te doen over hun verwachtingen voor de rest van het jaar. Dat komt mede omdat macro-economische cijfers wijzen op een terugval in de internationale handel (logisch gezien het geblaat van president Trump), maar op een sterke terugval in de investeringen van ondernemingen. De enige reden waarom economieën nog groeien is gelegen in de toenemende bestedingen van de consument. Het dalen van werkeloosheid levert een groeiend aantal mensen op dat salarissen ontvangt en dat is terug te zien in de cijfers over consumentenbestedingen. Maar het type bedrijf dat daarvan profiteert is anders dan het soort ondernemingen dat van een groeiende investeringsniveau profiteert. En dus is een switch te zien uit meer cyclische ondernemingen naar ondernemingen, die meer van de consument afhankelijk zijn. Voeg dat bij beurzen, die al sinds begin januari van dit jaar nog geen fatsoenlijke adempauze hebben ingelast en dus in een behoorlijk overbought positie zitten en het adagium “sell in May and go away, but don’t forget to come back after September” doet zijn intrede. Op de korte termijn is er nog altijd ruimte voor (kleine) koersstijgingen maar het Momentum is uit de stijging en de markten lijken zich op te maken voor een saaie, corrigerende zomer. Wij hebben al de eerste posities verkocht, maar wij gaan er vanuit dat hier spoedig meer verkopen zullen volgen.

De Vladeracken Index en de MSCI (fig. 1)

In figuur 1 hebben wij boven elkaar de MSCI Wereld Index op weekbasis en de Vladeracken Index weergegeven. De Vladeracken Index is een gemiddelde, dat wij al jarenlang elke week berekenen. Het is een gemiddelde van het aantal aandelen in ons universum van nu 1.020 aandelen uit de hele wereld, waarvan de trend stijgende is (in onze definitie van een positieve trend). Deze index heeft de neiging om af te wijken van het koersgemiddelde van grote indices zoals de MSCI Wereld Index voorafgaande aan belangrijke keerpunten in de markt. Gezegd moet worden dat hij beter werkt op bodems dan op toppen, maar ook bij het naderen van toppen in de markt zien wij hem als een belangrijk waarschuwingsteken. De logica van deze index is gelegen in het feit dat op belangrijke keerpunten het aantal aandelen dat nog meedoet aan de oude trend (die dan dus op het punt staat om gekeerd te worden) snel kleiner wordt. De kar wordt als het ware getrokken door een steeds kleiner aantal aandelen terwijl een steeds groter aantal aandelen al aan de omgekeerde beweging is begonnen. Rechtsonder in beeld kunt u zien, dat de toppen van de Vladeracken Index al enkele maanden dalende zijn. Maar afgelopen week bereikte de index ook nog een nieuw, lager punt ten opzichte van de bodem uit maart van dit jaar. Daarmee is het ons duidelijk, dat het aantal aandelen dat nog stijgt, snel minder wordt, ook al laten indices zelf nog altijd nieuwe toppen zien. De markt wordt dunner en dat kondigt een reactie aan. Een tweede waarschuwingssignaal is gelegen in de manier waarop de koersstijging plaatsvindt. Boven in de figuur, hebben wij onder de koers van de MSCI Wereld Index een rode gebogen lijn getekend. Hij markeert het feit, dat de index weliswaar alsmaar nieuwe hoogten bereikt, maar dat het tempo waarin dat gebeurt steeds langzamer wordt. Het Momentum van de stijging neemt af. In de technische analyse worden indicatoren gebruikt om dit afnemende Momentum zichtbaar te maken, zoals de door ons veel gebruikte Moman. En die Moman divergeert inmiddels overal negatief. De conclusie: aandelenmarkten zijn niet alleen toe aan een reactie, die reactie staat voor de deur.

De Shanghai & Shenzen 300 Index op weekbasis (fig. 2)

De sterkste markten van dit voorjaar zijn de aandelenmarkten in de VS, in China en jawel, ook die in Nederland (AEX en AMX). De Shanghai & Shenzen 300 Index op weekbasis in figuur 2 bereikte een dieptepunt begin januari 2019 van 2.935 punten. Twee weken geleden bereikte deze index een hoogtepunt van 4.126, een stijging van maar liefst 40,5%. Maar afgelopen vrijdag sloot deze index op 3.913 punten, een daling van ruim 5% vanaf de top van 4.122. Het was de eerste relatief wat stevigere correctie sinds de bodem van januari 2019 werd verlaten. Alle indicatoren in de figuur geven een verkoopsignaal af voor de korte termijn en dat wordt bevestigd door de daggrafieken. Maar de daggrafieken, zo zullen wij u in het hiernavolgende laten zien, hebben een oversold positie bereikt. De daling van de afgelopen twee weken heeft ruimte gecreëerd voor een kortstondige opleving. Maar of dat zal betekenen, dat deze index door de weerstand van 4.400 (de top uit januari 2018) heen kan breken vanaf het huidige niveau wagen wij ten zeerste te betwijfelen. En dan wordt daarmee een lagere top gezet (of is al een lagere top gezet) en kan de index opnieuw richting de bodem van januari 2019 of zelfs tot daaronder terugzakken. Hoe sterk de beurzen in China ook geweest mogen zijn afgelopen maanden, het risico op een stevige daling deze zomer is levensgroot.

De S&P 500 Index op dagbasis (fig. 3)

Dat er nog wel wat ruimte voor een (beperkte) stijging op de korte termijn bestaat is te zien in figuur 3. Onderin ziet u de Moman voor de S&P 500 Index op dagbasis. Die is onder de nullijn gezakt. En de MACD is vrijdag weer gaan stijgen. Op korte termijn kan daarmee niet gezegd worden dat de S&P 500 Index in overbought terrein zit. In tegendeel, het feit dat deze indicatoren onder de nullijn liggen betekent dat er ruimte genoeg is voor een korte termijn stijging. Maar in het bovenste deel van de grafiek, waar u de daggrafiek van de S&P 500 Index ziet, hebben wij ook een stel zogenoemde “Speed- and resistance”-lijnen getekend (in rood). Deze lijnen worden berekend op basis van Fibonacci-verhoudingen. Een stijgende trend heeft de neiging om vaart te verliezen en daarbij terug te vallen op steeds minder sterk oplopende trendlijnen. Waar de S&P 500 Index afgelopen week een “All-Time High” bereikte, heeft deze index op het zelfde moment moeite om boven de tweede rode oplopende trendlijn te blijven. De negatieve divergentie, die in de Moman te zien is (gemarkeerd door de dalende zwarte lijnen) wijst er op, dat de S&P 500 Index rijp is om de volgende oplopende trendlijn onder de koers op te gaan zoeken. De Moman zegt daarmee dat de koers op korte termijn best weer wat kan oplopen langs de huidige rode trendlijn, maar dat het doel van de beweging een daling tot op de volgende trendlijn is. Die lijn stijgt, dus het doel moet bepaald worden aan de hand van de steunniveau’s die nu nog boven deze trendlijn liggen. En dat zijn het MA50 en (belangrijker) de steun op 2.780, het laatste voorgaande bodempunt dat nog boven de volgende oplopende trendlijn ligt.

De DAX Index op dagbasis (fig. 4)

In figuur 4 laten wij u nog een daggrafiek zien, ditmaal die van de Duitse DAX Index. Deze index bleef lange tijd achter bij veel andere beurzen, maar de DAX heeft in april een inhaalslag gemaakt. Waar andere indices afgelopen week een redelijk tikje uitgedeeld kregen, is de koers van deze index gewoon blijven stijgen. Maar ook hier is de negatieve divergentie in de Moman goed zichtbaar. En bovendien loopt de beweeglijkheid (volatiliteit) van de index terug getuige de naar elkaar toelopende groene lijnen in de grafiek (Bollinger Bands). Ook hier is ruimte voor een kortstondige opleving in de indicatoren en dus een vervolg van de langzaam oplopende trend, maar veel zal die stijging niet om het lijf hebben.

Conclusie

En dan moeten wij ook nog constateren dat het begin mei is. En de maand mei is een notoir goede maand om winst te nemen en te verkopen. “Sell in May and go away”, luidt een oude beurswijsheid. De indicatoren vertellen u, dat de kansen dat deze wijsheid dit jaar bewaarheid wordt groot zijn. Natuurlijk, het is ook het dividendseizoen en dividenden worden, direct na de uitkering, vaak weer ingelopen. Op korte termijn mag daarom best wat geduld betracht worden. Maar verder is het tijd om aandelen te verkopen en niet om aandelen te kopen.

De rente in €-gebied (fig. 5)

Wij gebruikten de Technische Belegger over het algemeen voor een analyse van de wat langere termijn (minstens een maand verder) en tonen u daarom meestal weekgrafieken van de rente. Maar afgelopen maand heeft zich een belangrijke kentering voorgedaan die op de daggrafiek in figuur 5 erg goed te zien is. De lange rente is dit jaar fors gedaald. De 10-jaars rente daalde van 0,38% begin januari naar een bodem van 0,03% eind maart. Maar in april is de rente weer stevig opgelopen tot 0,19% afgelopen maand. Dat zijn in absolute zin natuurlijk geen grote verschillen, maar in de grafiek ziet u hoe sterk die stijging in relatieve zin is geweest. De grafiek is logaritmisch getekend en toont daardoor een flinke “spike” naar beneden gevolgd door een bijna net zo groot herstel in april. En die bodem ligt dichtbij de bodem uit 2016. Tussen 0,16% en 0,21% is nu een “trading range” ontstaan en de indicator onderin de figuur wijst eerder op een mogelijke uitbraak omlaag dan een uitbraak omhoog. Maar het gaat hier om een daggrafiek. Als de rente nog een week of twee in deze range blijft hangen, dan ontstaat er vanzelf ruimte voor een volgende sprong omhoog. En wij verwachten dit laatste scenario, een scenario waarop de aandelenmarkten nog helemaal niet gereageerd of geanticipeerd hebben!

De US$ en de € (fig. 6)

En weer is de oplopende trendlijn opgezocht, die in de periode 2015 – 2017 als steun gold en sindsdien als weerstand tot op heden onneembaar is gebleken. Wat niet is kan natuurlijk nog komen, maar voorlopig is ook deze poging om de weerstand op 89 – 90 te slechten op niets uitgelopen. De $ is opnieuw een reactie omlaag begonnen en het wachten is wederom op de vraag of de trend nu wel of niet gekeerd gaat worden ten gunste van de €. Wij wagen ons niet aan een voorspelling, maar hebben ook geen reden om onze eerdere verwachtingen, een uiteindelijk sterkere € en dus een daling in figuur 6 van de $ richting 86 of zelfs de oplopende trendlijn die nu op 82 ligt, aan te passen. Maar posities innemen in de $, of in de €, daar is het nog altijd veel te vroeg voor.

De prijs van een vat Brentolie (fig. 7)

Grondstofprijzen zijn in de afgelopen maand over een breed front gedaald en de olieprijzen zijn daarin geen uitzondering geweest. Op korte termijn is het beeld wat “oversold”, maar het is goed denkbaar, dat de prijs van een vat Brentolie onderweg is naar de steunlijn die eerder dit jaar de bovenkant van een kopschouderbodem vormde (zie de weekgrafiek in figuur 7). Zo’n pullback is een normale zaak, maar betekent wel, dat de olieprijzen deze zomer weinig steun aan de aandelenmarkten zullen bieden.

Goud (fig. 8)

De prijzen van edelmetalen, zoals goud en zilver, maar ook platina, palladium en ga zo maar verder zijn al langer aan het dalen. Maar hier is het beeld per saldo helemaal niet zo slecht. Hooguit kan gezegd worden dat het geduld van beleggers op de proef gesteld wordt. Maar het hele patroon dat u in figuur 8 ziet en dat wij u al veel vaker getoond hebben is eigenlijk uitstekend. Opnieuw is de koers van een troy ounce goud aan het dalen, maar nog altijd gebeurt dat binnen een veel groter, lange termijn bodempatroon. Steun ligt er rond US$ 1.237, de te nemen grens is die van US$ 1.360 aan de bovenkant. En daarbinnen is het in feite een kwestie van geduld houden.

Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *

Risico profiel Methode 2013 2014 2015 2016

2017

 

 2018 2019 t/m 3/5 Jaar doel
Zeer defensief Stamrechtportefeuilles 4,0 % 0,4 % 2,9 %  -/- 10,7 % 5,7 % -/-7,4 % 8,3 % 4 %
Matig / fondsen Fund Selector 6,6 % 3,6 % -/- 1,5 % 1,1 % 5,5 % -/-5,4 % 7,9 % 5 %
Matig Mix aandelen / obl. 6,5 % -/- 0,9 % 16,2 % -/- 3,4 % 10,7 % -/-6,7 % 11,3 % 5 %
Normaal aandelen PRIJS<Waarde 10,8 % -/-16,0 % 23,2 % 0,2 % 12,5 % -/-23,1 % 25,7 % 8 %
Actief aandelen Benelux Selector 15,3 % -/- 2,8 % 27,3 % 0,1 % 23,7 % 0,6 % 15,7 % 8 %
  Europa Selector 47,7 % -/- 4,4 % 22,9 % 4,2 % 8,2 % -/-21,0 % 17,0 % 8 %
Hoog risico Jan de Ost Model ** 17,2 % 7,6 % 39,5 % 10 %
   
Benchmark AEX Index 17,2 % 5,6 % 4,1 % 9,4 % 12,7 % -/-10,4 % 16,6 %  
  EuroStoxx 50 17,9 % 1,2 % 3,9 % 0,7 % 6,5 % -/-14,3 % 16,7 %  

* Het gaat hier om het netto behaalde rendement, ná alle kosten. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.

** De portefeuille, die volgens de Methode van Jan de Ost wordt belegd, is vanaf april 2016 geleidelijk opgebouwd. In dat jaar was het resultaat uiteindelijk 28,2%. Vladeracken is eind 2018 begonnen met deze methodiek onder haar vleugels toe te passen en publiceert met ingang van deze editie de resultaten in bovenstaande tabel, doch nog als een zeer risicovolle methode. In het overzicht van het best presterende model wordt dit model nog niet meegenomen, omdat wij eerst voldoende ervaring willen opdoen.

Beleggen bij Vladeracken

Opnieuw hebben wij een prachtige maand af kunnen sluiten. De aandelen die wij in portefeuille houden hebben voor de vierde maand op rij vooraan gelopen. Met name onze fundamentele portefeuilles (de Prijs<Waarde, maar ook de portefeuille volgens de methode De Ost) hebben goed gescoord, maar ook veel beter dan de meeste algemene indices. Ditmaal kwamen veel bedrijfscijfers in onze fundamentele portefeuille binnen op beter dan door de markt verwachte niveau’s. Meevallers waren er bij Arcadis, BAM, Hermès en SAP met forse koerssprongen tot gevolg. Nu de jaarrapporten weer beschikbaar zijn maken wij ons op voor een nieuwe evaluatie van de waarderingen en zullen wij bezien of er her en der verkocht moet worden. Ondertussen hebben wij in de Selector portefeuilles al een begin gemaakt met de verkoop van aandelen. Minder presterende fondsen worden verkocht (zoals vorige week nog het Franse Ipsen in de Europa Selector), evenals risicovolle posities (zoals de tracker op de EuroStoxx 50 index die een hefboom van 2 kent en die al eerder met een flinke winst verkocht werd). Maar het moment nadert ook om relatief succesvolle posities terug te brengen door gedeeltelijke verkoop, of door het schrijven van call opties. Dat laatste levert extra inkomsten op, die een eventuele koersval zullen dempen, terwijl aandelen vanzelf verkocht zullen worden als zij nog verder in koers oplopen doordat dan deze call-rechten zullen worden uitgeoefend. Kortom, wij gaan er vanuit dat de komende dagen en weken wat gas terug genomen zal worden in de portefeuilles van onze klanten.

De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 3 juni 2019.

 Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vladeracken.nl.

Blog, Twitter, Linked-In, Alex & IEX

Op de website van Vladeracken kunt u in onze “Publicaties” artikelen vinden over de effecten waarin wij al dan niet beleggen alsmede een wekelijkse update van onze beleggingsvisie. Deze artikelen hebben wij tevens gekoppeld aan een Twitter-, en zakelijk Facebook-account en het Linked-In-netwerk. Wie zich aanmeldt als volger (Twitter) of wie zich in het Linked-In-netwerk opgeeft als contact van G.K. van Dommelen, wordt vervolgens doorlopend van nieuwe publicaties op de hoogte gebracht. Daarnaast verschijnen sommige artikelen ook op de website van Alex Beleggen (alleen leesbaar voor klanten van Alex) en op IEX.nl.
Reeds besproken onderwerpen:
Algemeen		 Obligaties
– Hoe spreken de statistieken over 2014, 2015, 2016, 2017 en voor 2018? Eurobonds, Euro Treasuries, staatsobligaties van de “PIGS”-landen, van Italië en van Nederland
– Onze macro-economische- en rentevisie (2013, 2015) Bedrijfsobligatiefondsen, rentegroeifondsen en trackers zoals Lux-O-Rent, Carmignac Global Bond, ING Renta Grf, JPM Global Bond Opportunitie, Lyxor SGI Double Short Bund en ProShares Ultra Short Treasury
– De Japanse beurs

De aandelenbeurzen in de BRIC-landen

 Credit Linked Notes en Floored en Reversed Floaters en Inflatielinkers en de HICP Inflatie Index en Steepeners van Aegon, BNG, Deutsche (Post)Bank, Ned. Waterschapsbank, NIBC, Rabobank en RBS en Hybride en variabele renteobligaties van Linde
Aandelen
Vastgoed: Corio, Unibail-Rodamco (incl. handelsdagboek t/m juli 2018), Wereldhave High yield obligaties van Altice, Bombardier, Cirsa Gaming, Clondalkin, ConvaTec Healthcare, FCE Bank, FGA Capital, Findus Group, Gazprom, Gazprombank, Heidelberg Zement, ING, Servus, Stork TS en Sunrise en Volkswagen
– Aandelen: Aalberts, Alten, Andritz, Arcadis, BAM, Bourbon, CGG Veritas, Colruyt, Fugro, Hannover RE, Heineken (Holding), Hermès, Imtech, ING, Koninklijke Olie, MTU Aero Engine, Nokian Renkaat, Philips, Prosegur, Prosegur Cash, Saipem, Samsung, SAP, SBM Offshore, Schneider Electric, Sligro, Talanx, Unilever, Technip, Tenaris, Vallourec, Volkswagen Memory Coupon Notes op Arcelor Mittal, Philips & Royal Dutch
Afdekken van aandelenrisico’s m.b.v. calls, puts, short sprinters en short trackers met een hefboom MKB Obligaties van Air Berlin, Enterprise Holdings, German Pellets, KTG Agrar, Praktiker, Rickmers en TRFI Funding
Overige onderwerpen Achtergestelde en/of perpetuele obligaties en effecten van Achmea, Aegon, ASR, Casino Guichard, Credit Agricole, Depfa, FrieslandCampina, Fürstenberg, ING, Rabobank, SNS Reaal, SRLev en Tennet, Tier 1,2 of 3? en Coco’s
– Goud, Palladium, Platina en Zilver, de Amerikaanse Dollar, de Australische Dollar, het Britse £, de Japanse ¥en, de Noorse kroon, de Zwitserse Franc, de BRIC Valuta en een BRIC Valuta note, de Russische Roebel en Alpha creëren met valutamanagement Range Accrual Notes van de EIB en RBS
Volatility, handelssystemen, derivaten, ETF’s, Fundselector, TCO Obligaties in een wereld van stijgende rentes, Lyxor Daily Double Short Bund ETF, ProShares Ultra Short 7 – 10 en 20 years Treasuries ETF
TA indicatoren zoals Woodies CCI, Martingale, de Coppock Indicator en het Hindenburg Omen

Wet- en regelgeving

– Privacy policy Vladeracken, Total Cost of Ownership


www.vladeracken.nl

Den Haag, 3 mei 2019
Gijsbrecht K. van Dommelen
Vladeracken Vermogensbeheer

Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Vladeracken BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Vladeracken BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand.

Even geduld

/in , /door

Stand van de AEX Index op het moment van schrijven (12 november 2018) 529,55

Onze conclusies:
Korte termijn: positief maar reactie verwacht
Middellange termijn: positief
Lange termijn: negatief
NB. Calamiteiten niet in aanmerking genomen

Een politieke padstelling is het beste voor de aandelenmarkten

Er wordt beweerd dat er geen betere uitslag van de midterm-verkiezingen had kunnen zijn, “want zolang partijen zich in het Congres in evenwicht houden kunnen er geen gekke dingen gebeuren en dit is het beste voor de aandelenmarkten!” Wij laten deze uitspraak voor rekening van de Amerikanen. Wij gaan hieronder onze fundamentele argumenten op een rijtje zetten voor wat we van de rest van het jaar kunnen verwachten. Want er ligt een correctie achter ons en dat is op zichzelf een mooi gegeven en het is een reden om iets verder te kijken. De bedrijfswinsten in de VS zijn, mede dank zij de belastingverlagingen, over een grote linie prachtig. De dividenduitkeringen in de VS waren dan ook nog nooit zo hoog. En de aandeleninkoopprogramma’s zetten dit jaar een record. De werkgelegenheid is groot en de economie draait perfect. MSCI meldde dat voor haar MSCI World Index de gemiddelde P/E ratio gedaald is van 23 naar 17. En de markten zijn overal zwaar oversold. Het zijn allemaal redenen om te verwachten dat de rest van het jaar zeer mooi kan worden. Maar er is een andere wijsheid uit Amerika die stelt dat de aandelenmarkten gemiddeld een top zetten zeven maanden voordat de recessie inzet. Als wij de laatste top nemen dan kan men berekenen, dat dit gemiddelde voor mei 2019 de recessie aankondigt. Wij mogen dus geen echt positieve markt verwachten, tenzij ….., tenzij er een nieuwe top gezet wordt hoger dan de top van 27 juli van dit jaar op 576,9. Maar het is niet verstandig hiervan uit te gaan zolang er niet daadwerkelijk een nieuwe top gezet is. En zolang dat niet gebeurd is moeten wij uitgaan van een middellange termijn dalende markt die wel mooie, maar slechts beperkte rallies kan laten zien.

En nu terug naar de Technische Analyse. Zoals wij vorige week reeds schreven heeft zich een Adam Bodem gevormd. Dit is een zeer spitse bodem en dit patroon is heel betrouwbaar in het aanduiden van een omkeer in de markt. De afgelopen week heeft de opgaande poot van deze bodem verder omhoog gebracht, maar nergens is er een doorbraak te zien van de neklijn behalve bij de Dow Jones Industrial Index. De S&P500 Index ligt tegen de neklijn aan en de DAX Index ligt er nog ver onder. De vraag is nu of er een pauze zal intreden ofwel dat de Indexen door gaan stoten. Wij gaan ervan uit dat er een pauze zal optreden. Wij zullen dit zien bij de bespreking van de stand van de AEX Index, hieronder, waar wij de gebruikelijke daggrafiek tonen.

De AEX Index op dagbasis

Figuur 1.

De koers ligt nog iets onder de neklijn van 533,34. Op dat niveau ligt ook het MA50. Er ligt daar dus dubbele weerstand. Vlak daarboven ligt de bovenzijde van het dalende kanaal. De enige conclusie, die wij kunnen opmaken uit dit plaatje is dat deze forse weerstand om een adempauze vraagt, en dus om een reactie. Het meest positieve scenario is dat deze reactie zeer beperkt en kortstondig zal zijn. De weekgrafiek pleit daarvoor want daar zijn de indicatoren stijgende. In de getoonde daggrafiek valt de sterke positieve divergentie op in de Momentum Analyse. Deze indicator is ook nog steeds stijgende, maar hij ligt hoog en dus kan een daling (lees een reactie) niet uitblijven. Als wij dit scenario, dat op alle markten behalve in China te zien is, als het meest waarschijnlijke beschouwen dan zijn er nog twee mogelijkheden. Er is natuurlijk de mogelijkheid dat de reactie verder doorschiet. Er zou dan een test van de bodem op 500,45 kunnen volgen. Een derde scenario is dat hij daar ook doorheen valt. Dit zou de weg naar 476 weer openleggen. Wij hebben geen enkele aanwijzing gevonden, die op een dergelijke terugval wijst. Wel is het zo dat dit derde scenario wel degelijk ter sprake kan komen in 2019. Hierboven hebben wij al aangegeven dat dit best in mei 2019 zou kunnen gebeuren maar voor de korte termijn gaan wij daar geen rekening mee houden. Het meest waarschijnlijke zien wij dat de reactie de koers terugbrengt naar het gebied rond 515,52. Het patroon van de spitse bodem zal daarbij worden aangepast omdat dan zeer waarschijnlijk een Kopschouder bodempatroon zal ontstaan. Deze aanpassing zal geen verandering brengen in de berekening van het doel dat wij vorige week genoemd hebben en dat op 566 uitkomt. Deze conclusie betekent dus dat de tijd nog niet gekomen is om nieuwe posities in te nemen.

De Rente

Het effectieve rendement op Nederlandse Staatsleningen met een gemiddelde looptijd van 10 jaar ging even door zijn MA50, maar toen was het gedaan met de stijging. De indicatoren in de weekgrafieken zijn nog steeds dalende en zolang dat het geval is kan men niet veel verwachten. De indicatoren in de maandgrafiek zijn stijgende dus op de iets langere termijn bekeken zit de verwachte rentestijging nog steeds in de bus. De 3-maands Euribor stijgt nog steeds en dat wijst op een vervlakking van de Yield curve. Nu wees prof. Harvey uit de Verenigde Staten er onlangs op dat er vele Yield curves zijn omdat men kan spelen met de verschillende rentetypes (3 maand? 5 jaar? 10 jaar?). Maar hoe dat ook zij, als er sprake is van een dalende of negatieve curve gedurende ten minste één kwartaal (T-bill rate is groter dan de 5 jaar rente) zo stelt hij, wijst dit zeker op een komende recessie. Op dit moment is aan deze voorwaarden niet voldaan, maar het is erg belangrijk om de ogen voor deze dreiging open te houden.

De US$ uitgedrukt in Euro’s

De dollar draaide opnieuw omhoog maar deze beweging lijkt geen lang leven beschoren. Met een hoogste koers van 88,48 reikte hij bijna aan de weerstand die op 88,49 ligt. Hij zou daar doorheen kunnen gaan, maar het gaat allemaal moeizaam. De indicatoren blijven achter en zij divergeren negatief.

De prijs van een troy ounce goud

De prijs van een troy ounce goud liet het opnieuw afweten en wij vinden in de grafieken geen redenen om te veronderstellen dat het in de komende week beter gaat worden. Het advies is nog steeds om er vanaf te blijven en te wachten totdat er een duidelijk doorschrijding van de barrière van US$1.230 genoteerd wordt.

De prijs van een vat Brentolie

De prijs van een vat Brentolie daalde met bijna 20 %. Hij is weer op het niveau van begin april van dit jaar aangekomen. Op US$68 ligt nieuwe steun, maar in de indicatoren is nog weinig enthousiasme te bespeuren om een stijging in te zetten.

Strategie

Wij wachten de ontwikkelingen af, maar een daling naar 515 is een reden om short posities af te bouwen en een eerste long positie aan te gaan.

Agenda voor de komende week

De volgende zaken, die mogelijk van invloed op de beurzen kunnen zijn, staan op de agenda voor de komende week. De lijst is niet uitputtend, hieronder treft u de naar ons idee meest belangrijke agendapunten aan.

13 november 2018 8.00 Inflatiecijfers consumptie Duitsland
13 november 2018 11.00 ZEW Sentimentcijfers Duitsland
14 november 2018 11.00 Europese cijfers Bruto Binnenlands Product
14 november 2018 14.30 Inflatiecijfers Verenigde Staten

Indicaties zijn dat er deze week een Brexit-overeenkomst kan komen, dat kan een flink effect op de Europese aandelenmarkten hebben.

NB

Rondom het begin van iedere maand zal er door ons geen beurscommentaar meer gegeven worden. Wij verwijzen u in plaats hiervan naar onze nieuwsbrief De Technische Belegger, waarin een veel uitgebreider commentaar te lezen is. U vindt deze op de site www.vladeracken.nl.

Den Haag, 12 november 2018
Gijsbrecht K. van Dommelen
Vladeracken Vermogensbeheer

www.vladeracken.nl

Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Vladeracken BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Vladeracken BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand. De besproken effecten en strategieën vertegenwoordigen een hoog risico.

 

© Copyright - Vladeracken | Realisatie: Grapefish Online