De Technische Belegger • Jaargang 22 • Nr 8 • 1 augustus 2016
Het aandeel Koninklijke Olie heeft ons deze week de das omgedaan. De AEX Index stond als een stout jongetje in de hoek. De DAX lachte in zijn vuistje want in Frankfurt was er niets te zien van een slecht olieresultaat. De mooie resultaten aldaar deden de AEX Index verbleken. Wij zien dit slechte resultaat van RD niet zo somber in. Met een kostenniveau, dat gelijk ligt aan het niveau van voor de fusie, kan het keerpunt niet meer zover weg leggen. En in aanmerking genomen onze positieve stemming ten aanzien van de ruwe olieprijs, zo komt het ons voor, moet het voor Shell mogelijk zijn om dit slechte kwartaal snel achter zich te laten. Wel stelt dit resultaat een heel ander probleem aan de orde. De invloed van RD in de AEX Index is veel te groot. Het is na de fusie van Albert Heijn zelfs zo gesteld dat 5 fondsen tezamen 70% van de waarde van de index uitmaken. En deze index is samengesteld uit 20 fondsen. Men kan dus met een gerust hart zeggen dat de andere 15 er voor spek en bonen in zitten. Afgelopen week heeft weer eens bewezen, dat de AEX Index niet representatief is voor de gang van zaken op de beurs in Amsterdam. Hij is misschien wel correct in de benadering van wat er met de totale marktwaarde gebeurt, maar als men het over de stemming op de beurs wil hebben dan praat men over heel iets anders. De AEX Index daalde dus op de dag van de bekendmaking van de resultaten van het aandeel RD, maar de stemming op de beurs was voor het overige merendeels positief. En dat was ook correct in technische zin. De markt zit al drie weken in een consoliderende fase. Maar het koersverloop is wel omhoog gericht. En dat beeld ziet men bijna overal. De Dow Jones Industrials Index is daarop een uitzondering. De DJIA Index consolideert eveneens maar het koersverloop is dalend. Het goede nieuws aan het begin van deze maand is dat de lange termijn er beter is gaan uitzien. Er zijn zeker een tiental indicatoren ieder van een andere oorsprong, die wij volgen. Zij zijn langzamerhand allemaal positief geworden of aan het draaien. Wij zullen er hieronder twee laten zien. Alleen de januari statistieken, die uiteraard geen indicatoren zijn, waren negatief en kunnen voor dit jaar niet meer positief worden. Maar zij zijn ook het minst relevant. Het donkere beeld dat er bestond ten aanzien van het jaar 2016 is dus iets aan het opklaren. Wij zijn nog niet toe aan een volmondig hoera-geroep, maar wij zijn in ieder geval niet meer negatief. Alleen de korte termijn is nog niet uit zijn rustpauze gebroken. Een korte termijn, die daalt of consolideert, zoals op dit moment het geval is, is altijd en dus ook nu gevaarlijk. Het kan te ver doorschieten, maar de kansen daarop zijn op dit moment ook klein. De reactie is al ver doorgeschreden en vele korte termijn indicatoren liggen al zo diep dat een draai aanstaande lijkt. Wij sluiten deze inleiding dus af met de conclusie dat de maand augustus, ook al vormt deze het hart van het zwakke seizoen, niet negatief hoeft te zijn.
De Above/Below Indicator (fig. 1)
U ziet in figuur 1 onder de daggrafiek van de MSCI Wereld Index vier indicatoren, die wij elke week berekenen en die wij baseren op ons universum van ruim 700 beursgenoteerde aandelen, die uit alle delen van de wereld komen. De eerste drie weerspiegelen het aantal aandelen, waarvan de koers boven het eigen 10-weeks gemiddelde noteert, boven het eigen 30-weeks gemiddelde noteert en waarvan het 10-weeks gemiddelde ook nog eens boven dat 30-weeks gemiddelde noteert. Alle drie zijn zij stijgende. Ze liggen ook hoog en dat betekent dat het merendeel van de aandelen zich in een stijgende koerstrend bevindt. U ziet bij de koersen en ook bij de drie lijnen een A en een B vermeld. De B bij de koersen staat bij de laagste bodem. De B bij de drie indicatoren staat bij de hoogste bodem. De aanvang van de stijging gebeurde dus met een duidelijk positieve divergentie. Inmiddels heeft de stijging zich doorgezet en is er nog steeds sprake van positieve divergentie. De laatste, de groene, lijn vormt de Above/Below Indicator. Het is een combinatie van de eerste drie. De index divergeerde (en divergeert nog steeds) positief. Kortom de Above/Below Index wijst ons op een positieve markt.
De Vladeracken Index, die gebouwd is op het aantal aandelen, dat koopwaardig is binnen het zelfde universum (wij tonen hem hier niet) is ook duidelijk positief. Hij divergeerde gelijk aan de Above/Below Index en dat doet hij nog steeds. Hij begint ook al hoog te komen. Beide indicatoren wijzen dus op een trendmatig stijgende markt. Onze indicatoren gebouwd op de AD-lijn, op de Call/Put Ratio, op de True Range etcetera geven allen dezelfde positieve signalen. Alleen de zeer lange termijn is een hoofdstuk apart. Hij is gebaseerd op maandkoersen en derhalve zeer langzaam bewegend. Wij nemen hem hieronder op.
Overigens is het beeld van de Index zelf, de MSCI Wereld Index in €, ook buitengewoon sterk. Er is sprake van een kopschouder-bodem met een bijna horizontale neklijn, die op het punt van uitbreken staat (en dan dus een uitbraak omhoog) of dat misschien zelfs al heeft gedaan.
De AEX Index op de zeer lange termijn (fig. 2)
In figuur 2 staat een samenstel van koersen en gemiddeldes op maandbasis vanaf 1999. Bovenaan vindt u de koersen. Er is sprake van 3 toppen en 2 bodems De laatste top laat een uitbraak uit een dalende trendlijn zien. De vraag is of hier sprake is van een echte uitbraak en dus of de terugval van de koersen een eenvoudige Pull-Back betreft, dan wel van een valse uitbraak en dat de daling van de koersen na de top een begin is van een sterke daling. Deze daling kan een omvang aannemen van zeg 70%, zoals het verleden toont. Om inzicht te krijgen in de betekenis van de daling werken wij met een aantal indicatoren. Door het koerspatroon ziet u twee gemiddeldes slingeren. Zoals de pijltjes aangeven is de doorbraak van de zwarte lijn door de rode een inzet tot verdere daling. Eenmaal (in 2011) gaf dit een vals signaal. De zwarte lijn is nog niet doorgebroken en het goede nieuws is dat hij stijgende is, hetgeen sinds kort ook geldt voor de rode lijn. De zwarte lijn verwijdert zich zelfs van de rode lijn. Dit is dus positief. Daaronder vindt u de MACD. De rode lijn is door de blauwe doorbroken. Dit is gewoon negatief. En weer daaronder staat de Slowed Stochastics. Hij is nog niet in opwaartse zin doorgebroken, maar wel zijn beide lijnen stijgende en dat is het begin van een positieve ontwikkeling. Tot nu toe hebben wij ons sinds april van vorig jaar steeds zeer voorzichtig opgesteld. Dit werd ingegeven door het beeld van deze zeer lange termijn studie. En nog steeds blijft gelden, dat er in de markt maar weinig moet gebeuren of dit plaatje slaat om in een duidelijk negatief beeld. Maar de ontwikkelingen tot nu toe geven de burger moed, want zij duiden op een mogelijke definitieve doorbraak omhoog uit het dalende kanaal. Het technische patroon, dat u ziet ingetekend in de koersen, is dat van een dalende wedge en dit is een positief patroon. De koersen staan op het punt van uitbreken, en als dat gebeurt kan de terugval straks geclassificeerd worden als een normale Pull-back, die het begin van een mooie stijging inluidt. Maar wij blijven toch nog even voorzichtig want de korte termijn spreekt nog steeds andere taal.
De DAX Index op weekbasis (figuur 3)
Plotseling is de DAX veranderd in een goudhaantje als men hem vergelijkt met de AEX Index. Wekenlang was het een achterblijver maar vorige week steeg de koers fors terwijl de AEX Index worstelde met het probleem van Koninklijke Olie. In figuur 3 ziet u dat deze index nog steeds in een dalend kanaal zit. De DAX zit dus in een baisse markt. Maar hij is aan de bovenkant gekomen en een verdere stijging betekent dat hij uit gaat breken. Een uitbraak zou mooi zijn maar op zichzelf is het nog geen reden om enthousiast te worden omdat het nog steeds een valse uitbraak kan zijn. Er is dus tijd nodig om deze uitbraak op zijn merites te kunnen beoordelen. De voorzichtigheid, die onze aarzeling impliceert, is natuurlijk belangrijk want een uitbraak betekent dat de baisse wordt afgeworpen en dat is in beleggersland iets bijzonders. De kansen op het begin van een hausse zijn groot. Want het technische patroon is positief. In eerste instantie is er het dalende kanaal (dalende wedge). Dit wordt normaliter aan de bovenkant verlaten. Er zijn de twee gemiddeldes. De koersen liggen erboven. Het MA10 is stijgende maar is nog niet doorgebroken. Dit moet gebeuren en om helemaal zeker te zijn moet het MA40 ook stijgen. De Momentum Analyse daaronder is stijgende en er is geen sprake van negatieve divergentie. Een positief beeld dus. Wij laten geen maandgrafiek zien maar deze ziet er even positief uit als de weekgrafiek. Het venijn zit echter in de staart en daarom volgt hieronder een daggrafiek van de AEX Index.
De AEX Index op dagbasis (figuur 4)
De reactie, die zich tien handelsdagen geleden in Amsterdam inzette (zie bij pijltjes in de Moman), heeft zich tot nu toe gemanifesteerd als een horizontale beweging. De markt ging in deze consoliderende periode lichtelijk omhoog. Dit fenomeen zag men overal behalve bij de Dow Jones Industrial Index. Deze daalde met 84 punten terwijl de AEX Index met al zijn olieproblemen nog met 1 punt steeg. In figuur 4 ziet men dat de middellijn van de Keltnerchannel (het MA20) de steun gaf. De reactie is echter nog niet afgelopen. Alles daalt nog. De ruimte om te dalen is inmiddels behoorlijk ingeperkt want de indicatoren liggen al diep. Het volume is gaan stijgen op zwarte candle dagen. Dit is negatief. En er is een probleem in figuur 4 te zien en dat is de Zone Oscillator. Hij was de eerste die de reactie aangaf (zie bij pijltje), maar hij heeft nog een flinke weg te gaan voordat hij onder de laagste horizontale lijn is gekomen. Hij kan natuurlijk vanuit zijn huidige positie ook gaan stijgen, maar dat zou betekenen, dat wij een zeer beperkte korte termijn stijging gaan zien en dat is uiteraard wat in de huidige positie het minst gewenst is. Want zoals we bij de DAX zagen moet er uit de dalende wedge gebroken worden en daar heeft de markt kracht voor nodig. Ruimte in de korte termijn indicatoren is dan het minste wat men zich moet wensen. Wij gaan dus een interessante zomer tegemoet, maar de korte termijn reactie hoeft nog niet over te zijn. Voorzichtigheid blijft dus geboden.
Bankencrisis
Zoals dat tegenwoordig wel vaker gaat zal de uitslag van de stresstest uitgevoerd door de ESMA bij de grootste 51 Europese banken is uitgedraaid op een non-issue. Er werd opgelucht ademgehaald bij het oordeel over Deutsche Bank en de Commerzbank en vlak voor de verschijning van het rapport kwam het Italiaanse Banco Monti Paschi di Siena met een herkapitalisatieplan dat zowel de regering Renzi tegemoet als ook Europa, omdat voorlopig de obligatiehouders in Italië nog buiten schot kunnen blijven en de herkapitalisatie via private financiering plaats vindt. De zwakke staat van de balansen van enkele grotere Europese banken is daarmee niet verholpen, maar iedereen heeft weer wat tijd gekregen om naar andere elegantere uitwegen te zoeken.
Daarmee is dit probleem op de economische agenda voorlopig opzij geschoven en kunnen beurzen gaan uitkijken naar het volgende mogelijke probleem: de Amerikaanse verkiezingen en het Italiaanse referendum komend najaar.
De Rente (in €, figuur 5)
De langere rente in zowel Europa als in de VS is afgelopen week gedaald. Op de maandgrafieken is een grote Evening Star terug te vinden. Als de lange rente vanaf maandag gaat stijgen dan is sprake van een belangrijk omkeerpatroon, dat het einde van de lange termijn rentedaling in het Westen zou kunnen markeren. Er moet dan nu wel een periode van duidelijke stijgingen plaatsvinden en dat is dus nog afwachten. Op de weekgrafieken is het beeld minder positief. De daling van afgelopen week maakt dat de eerdere stijging voorlopig als een pullback moet worden beschouwd na de uitbraak omlaag van enkele weken geleden. En dat pleit voor een verdere rentedaling. Interessanter is echter een ander fenomeen, en dat ziet u onder in figuur 5 (zie pagina 4). Het renteverschil tussen de VS en Europa is al bijna anderhalf jaar aan de historisch hoge kant. Of het moment nadert waarop de rente in de VS verder zal dalen tegenover een stabiele rente in Europa, of, en dat is waarschijnlijker, waarop de rente in Europa weer gaat stijgen, terug richting het rentepeil in de VS.
Maar voor dit soort conclusies is het nog te vroeg, de grafieken staan op keerpunten maar hebben nog geen uitsluitsel gegeven. Het kan nog altijd andersom uitpakken.
De US$ versus € (figuur 6)
Dit renteverschil is ook belangrijk voor de positie van de $ t.o.v. de €. Hoe groter dat verschil in het voordeel van de $, des te interessanter is de $ voor beleggers. Maar de $ blijft bewegen in een nu zelfs almaar smaller wordende marge (zie de groene lijnen in figuur 6). Ook de door ons vaak gebruikte DeTrend Oscillator bevestigt dit patroon van ogenschijnlijke rust. Het feit dat de indicator in een steeds smallere marge heen en weer beweegt duidt op een periode van aflopende volatiliteit. Maar die wordt altijd gevolgd door een flinke toename van de beweeglijkheid en daar moet men dus beducht voor zijn. De indicator zegt niets over de richting van de uitbraak, maar afgaande op het feit dat de $ afgelopen week ondanks alle onrust rond de Italiaanse banken per saldo terrein heeft prijsgegeven, moet met een uitbraak omlaag rekening gehouden worden. De grenzen die in de gaten gehouden moeten worden zijn 85 aan de onderkant en 94,1 aan de bovenkant.
De prijs van een vat Brentolie (figuur 7)
De cijfers van de grote oliemajors vielen aan alle kanten tegen. Er werd in de media moord en brand geschreeuwd over de lange termijn problemen die opdoemden. Als er toch niet een structureel hogere olieprijs gaat ontstaan! Maar Shell-topman Van Beurden heeft wat ons betreft het gelijk aan zijn zijde met zijn verwachting dat die US$ 60 er wel aan zit te komen. In figuur 6 ziet u dat de daling van de afgelopen tijd in de voorbije week is versneld. Maar daarbij is de koers slechts teruggekeerd op de belangrijke steun van US$42,50 per vat. Een herstel vanaf dit punt (de indicatoren onder in de figuur laten nog ruimte voor een kleine extra daling) zou een rechter schouder kunnen completeren in een kopschouderformatie, dat als een belangrijk bodempatroon geldt. Zou de koers nu gaan herstellen, dan moet natuurlijk nog de zone van de neklijn gebroken worden (US$51 – 54) maar een doorbraak van dit niveau levert een koersdoel op van bijna US$ 80 per vat. Het is nog veel te vroeg om Shell al af te schrijven!
De prijs van edelmetalen (figuur 8)
In figuur 8 schotelen wij u ditmaal een ander plaatje voor dan u van ons gewend bent. Boven elkaar ziet u de koersontwikkeling van drie trackers, die wij volgen. Het gaat om fysieke trackers, genoteerd in €, op achtereenvolgens Platina (rode grafiek), Edelmetalen in het algemeen (zwarte grafiek) en Palladium (blauwe grafiek). De middelste grafiek heeft een uitbraak omhoog laten zien, maar beweegt sindsdien in zijwaartse richting boven de vette horizontale steunlijn. De onderste heeft die lijn al bereikt en de bovenste is nog onderweg naar die grens toe. Goud en Zilver zijn ook al door deze barrière heen gebroken, maar dat hier sprake is van een belangrijke trendwijziging ten gunste van edele metalen wordt door alle drie de figuren bevestigd. Edelmetalen zijn koopwaardig, rustpauzes zullen ongetwijfeld volgen, maar de trend is opwaarts gericht!
Beleggen bij Vladeracken
Afgelopen maand is eindelijk weer een zonnige geweest voor klanten van Vladeracken. De koersen van de aandelenportefeuilles stegen over een breed front en sommige modellen naderen nu positief territorium of zitten daar al in. Maar ook de obligatieportefeuilles lijken een kentering ten goede te hebben gemaakt, ook al is dat in het resultaat over de maand juli nog niet terug te vinden. Want hier was het begin van de maand nog uiterst zwak. Het herstel zette nadien weliswaar in, maar het verlies van de eerste week van juli werd nog niet geheel goedgemaakt. Toch lijkt ook hier de balans nu snel te kunnen keren. Er hebben twee aflossingen in onze portefeuilles plaatsgevonden en wij verwachten in de komende weken hiervoor nieuwe, goed renderende obligaties op te kunnen pakken met een versnelling van de renteopbouw tot gevolg. Een eventuele rentestijging zal weinig impact hebben, het merendeel van de obligaties profiteert juist meer van een verbetering van de kredietkwaliteit van de betreffende debiteuren of is voorzien van een variabele coupon. Wij houden dus goede moed voor 2016, ondanks de zwakke start in de eerste helft van dit jaar.
Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *
| Risico profiel | Methode | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 t/m 01-08 | Doel per jaar |
| Zeer defensief | Stamrechtportefeuilles | 7,8 % | 4,0 % | 0,4 % | 2,9 % | -/- 11,8 % | 4 % |
| Defensief | Obligatieportefeuille | 7,9 % | 3,2 % | 0,8 % | 3,7 % | -/- 21,1 % | 4 % |
| Matig | Mix aandelen / obl. | 11,6 % | 6,5 % | -/- 0,9 % | 16,2 % | -/- 5,2 % | 6 % |
| Matig / fondsen | Fund Selector | -/- 1,1 % | 6,6 % | 3,6 % | -/- 1,5 % | 1,8 % | 6 % |
| Normaal aandelen | PRIJS<Waarde | 8,8 % | 10,8 % | -/- 16,0 % | 23,2 % | -/- 9,9 % | 8 % |
| Actief aandelen | Amsterdam Selector | 3,5 % | 15,3 % | -/- 2,8 % | 27,3 % | -/- 10,4 % | 8 % |
| Wereld Selector | 16,0 % | 47,7 % | -/- 4,4 % | 22,9 % | -/- 4,6 % | 8 % | |
| Benchmark | AEX Index | 9,8 % | 17,2 % | 5,6 % | 4,1 % | 1,8 % | |
| EuroStoxx 50 | 13,8 % | 17,9 % | 1,2 % | 3,9 % | -/- 8,5 % |
* Het gaat hierom het netto behaalde rendement, ná alle kosten van de beheerder. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.
Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vladeracken.nl. De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 29 augustus 2016.
Den Haag, 1 augustus 2016
Gijsbrecht K. van Dommelen
Vladeracken Vermogensbeheer
Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Vladeracken BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Vladeracken BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand.
