De Technische Belegger • Jaargang 22 • Nr 10 • 10 oktober 2016
De beurs in Amsterdam kruipt omhoog, meer met vallen dan met opstaan, maar hij blijft onderaan in een gelijkbenige driehoek liggen, althans waar het de AEX Index betreft. In andere markten ziet men een gelijkaardig beeld met dien verstande, dat vaak de gelijkbenige driehoek vervangen is door een horizontaal of licht dalend kanaal. Het geheel straalt overal onzekerheid uit. En men ziet deze onzekerheid bevestigd door het volume, dat nog steeds laag ligt, door de Call/Put Ratio, die laag ligt en zeker nog niet bezig is met een utbraak en door de AD-studies die nog steeds negatief zijn. Er zijn vele redenen aan te halen voor deze onzekerheid. De beurs zelf bevindt zich nog in de zwakke periode. Statistisch gezien is oktober de beste maand om posities in te nemen, dat wil zeggen dat oktober vaak de maand is waarin de beurs een dieptepunt laat zien. Oktober is nog niet voorbij en ongetwijfeld houden veel beleggers hun kruit nog droog om het einde van de maand af te wachten. Maar wij noemen ook Brexit waar veel onzekerheid uit voorkomt en waar de markt meer en meer overtuigd raakt van een harde scheiding in plaats van de door May beoogde soepele overgang naar een Groot-Brittannië buiten de EU. Ook het probleem Rusland blijft boven de markt hangen. De relatie met het Westen wordt scherper en scherper gesteld en de politiek is zeer in het ongewisse waar en hoe dit moet eindigen. En dan is er nog het aanstaande referendum in Italië, begin december. Ook dat kan tot grote onzekerheid op de (Europese) aandelenmarkten leiden. Er zijn echter ook lichtpunten te constateren. Zo is de grondstoffenmarkt zich aan het verbeteren. De edele metalen zitten dicht bij een dieptepunt. De olieprijs zit in de lift en Europa heeft zojuist de import van staal uit China weer veel duurder gemaakt. En de rente geeft uiteindelijk tekenen dat er een stijging in het vat zit.
De belangrijke kern van dit alles is dat de markt wacht op het goede seizoen. Aanstaande vrijdag is het weer expiratiedatum op de optiemarkt. Het is dan 15 oktober, het midden van de maand dus. Veertien dagen daarna zouden de eerste nieuwe posities ingenomen moeten zijn, althans volgens de statistiek. Een expiratiedag is vaak een omslagdag. De toekomst lijkt met dit alles niet negatief, maar voorzichtigheid blijft geboden, want het verleden geeft geen absolute zekerheid voor de toekomst.
De DAX Index op dagbasis (fig. 1)
In figuur 1 vindt een grafiek van de dagkoersen van de DAX Index. De figuur is zeer representatief voor de grote wereldmarkten. U ziet een licht dalend kanaal De grenzen van dit kanaal liggen op circa 10.800 aan de bovenzijde en circa 10.200 aan de onderzijde. Er zijn drie raakpunten van de koersen met deze grenzen te tellen en het meest voorkomende patroon in de theorie is dat het vierde raakpunt de uitbraak inluidt. Als we hier vanuit mogen gaan dan zou de uitbraak aan de bovenkant plaatsvinden. Maar zover is het zeker niet. De koers schommelt rondom het MA50. Nu ligt hij eronder. Het eerste wat nodig is, is dat deze barrière op duidelijke wijze genomen wordt. Dit zal niet zo gemakkelijk zijn, in feite doet hij er al vijf weken over zonder enige positieve of negatieve uitslag. Het is het resultaat van de onzekerheid in de markt. Dit wordt onderstreept door de Momentum Analyse daaronder. Er zijn geen duidelijke uitslagen in deze indicator. Er zijn slechts zeer korte verticale lijntjes te bespeuren en de richting verandert telkens al na enkele dagen. De divergentie is niet erg duidelijk maar wij neigen er toe om te stellen dat hij positief is. Daar weer onder staat de Zone Oscillator. Hij is stijgende. Hij aarzelt op dit moment hetgeen past in de algemene lethargie, die de markt kenmerkt, maar in principe is hij op weg naar boven en wijst daarmede op een positieve markt. Het totale beeld is onzekerheid en dat past in de aanname, dat de september en oktober maand behoren tot het zwakke seizoen, waarin oktober dan de grootste kansen heeft om ellende op de beurs te veroorzaken. In termen van de belegger betekent het beeld, dat figuur 1 uitstraalt, onzekerheid en afwachten of er iets zeer vervelends gebeurt. Maar mocht het zo zijn dat hij aanvoelt komen, dat het vervelende niet zal plaatsvinden dan betekent het ook, dat de markt omhoog zal gaan. Wij zijn lichtelijk optimistisch gestemd maar vergeet niet, dat dit optimisme ingegeven wordt door veronderstellingen en niet door duidelijke analytische conclusies. En ons optimisme sluit een val in de komende weken niet uit.
De S&P500 Index op weekbasis (fig.2)
In figuur 2 laten wij u een grafiek zien van de S&P500 Index op weekbasis, die wij vorige maand ook opgenomen hebben. De vooruitgang, die deze maand gemaakt werd, is interessant in zoverre, dat men nu moet vaststellen dat er eigenlijk niets gebeurd is. Er is een omgekeerd Kop/Schouder patroon te herkennen. De Neklijn hiervan is licht stijgende en ligt nu op ongeveer 2.120. Veertien weken geleden is de koers door deze neklijn gebroken met een nieuwe top daaropvolgend en een Pull Back die inmiddels is afgemaakt. Maar de koers is vijf weken geleden weer gezakt tot onder het week-MA10 en de vraag is nu wat dit dan zou moeten betekenen. Een verlenging misschien van de Pull Back (hetgeen alleszins mogelijk is) of de inzet van een verdere daling, waarmede de eerdere uitbraak als vals moet worden bestempeld. De twee gemiddeldes liggen nog steeds ver van elkaar verwijderd. Dit vraagt om een herstel en dat vraagt om een daling van de koers. De Momentum Analyse daaronder was even gaan stijgen, maar het Histogram is alweer aan het dalen. Daarenboven wordt er sterk negatief gedivergeerd. Reeds weken wijzen wij erop, dat een herstel in de dagkoersen nooit veel betekent als de weekcharts negatief zijn. Met de negatieve aanduidingen in figuur 2 blijft het hoogst twijfelachtig of de korte termijn mooie resultaten kan laten zien. Figuur 2 belooft dus nog steeds niet veel goeds en daarmede wordt ons advies om zeer voorzichtig te blijven versterkt. Zolang de S&P500 niet onder de 2.120 duikt blijft het Kop/Schouderpatroon in takt, maar mocht hij daaronder duiken dan komt Leiden in last. De getoonde grafiek van de S&P500 in figuur 2 is zeer representatief voor andere markten. Men mag dus niet verwachten, dat de AEX, mocht er een probleem opduiken in de VS, zich hieraan zal onttrekken.
De AEX Index op maandbasis (fig. 3)
In figuur 3 ziet u een maandgrafiek van de AEX Index met bijbehorende indicatoren. De AEX Index bevindt zich in een stijgend kanaal, dat al sinds 2009 in takt is. Dat betekent dat wij 7 haussejaren achter ons hebben liggen. Dit is een ongekend lange tijd. Als wij haussejaren zeggen, dan duidt dit op de lange termijn. Op de middellange termijn gezien is de markt in die periode wel degelijk in baisses geraakt. Men hoeft hiervoor maar naar het laatste deel van de grafiek te kijken. In 2015 werd met 510 punten de laatste top gezet sinds deze hausse begonnen was. De AEX Index daalde daarna tot 375. Op middellange termijn bekeken bevond de markt zich toen in een duidelijke baisse, maar op de langere termijn gezien was de onderkant van het stijgende kanaal bereikt en de hausse werd daardoor niet gebroken. En sindsdien is de index weer gestegen, maar dit gebeurde met behoorlijk wat moeite. Op dit moment ligt de AEX Index midden in het kanaal en men kan een gelijkbenige driehoek onderscheiden. De vraag is aan welke kant er een uitbraak zal plaatsvinden. Deze vraag is niet gemakkelijk te beantwoorden maar de Momentum Analyse, die u onder de koersen vindt, is niet negatief. Hij stijgt (weliswaar daalt de Oscillator, maar dat is een koers halverwege de maand) en het MACD Histogram daalt niet. Voor ons moeten beide dezelfde kant op gaan, zo niet dan geldt de richting die voorafgaand is. In dit geval is de voorzichtige conclusie dat de Moman stijgt en hij divergeert zeker niet negatief. Wij zijn al heel lang positief over het maandbeeld en dat zijn wij nog steeds Maar dat neemt niet weg dat er op de middellange termijn wel degelijk een forse reactie kan plaatsvinden. Zolang een dergelijke terugval de onderkant van het stijgende kanaal niet doorbreekt is en blijft de lange termijn positief. Wij hebben in rood de Fibonacci-steun- en weerstandsniveaus ingetekend. Deze spreken voor zichzelf. De vette zwarte lijn (geen Fibonacci-lijn) ligt op het niveau van 510, dit is de top uit 2015. Maar als de markt daar wil komen zal toch eerst het niveau van 466 gebroken moeten worden. Daar ligt de korte termijn weerstand en daar is de koers vorige week weer van teruggevallen. Er is nog een lange termijn die het jaar overschrijdt. Wij noemen dat de zeer lange termijn. De grafieken, die wij daarvan hebben, balanceren op het randje. Zij staan op het punt helemaal negatief te worden. Dat is het gevaarlijke van de huidige markt. De lange termijn kan naar boven en naar beneden uitbreken en de zeer lange termijn balanceert boven de afgrond. Zekerheden zijn er niet op de beurs en dat onderstreept ons advies van voorzichtigheid. Dat neemt echter niet weg dat wij het zeer goed mogelijk achten dat het einde van het slechte seizoen ons op een meer betrouwbare weg kan gaan zetten.
De Rente in € (fig. 4)
In figuur 4 laten wij een grafiek zien, die gebaseerd is op de dagkoersen van het effectieve rendement op Europese staatsleningen met een gemiddelde looptijd van 10 jaar. Eind augustus braken deze koersen uit hun dalende kanaal en ze zijn nu nog steeds stijgende. Van de hoogte moet u zich natuurlijk nog niets voorstellen, want de rente bedraagt op dit moment 0,12%. Niets dus, maar het heeft er alle schijn van dat op 30 september de laatste negatieve notering werd gezet. De week- en maandgrafieken ondersteunen een verdere stijging, maar de rente ligt nu tegen zijn MA150 en om daar doorheen te komen zal er wel kracht en misschien ook wel enige bezinning nodig zijn. Een rechte lijn omhoog wordt het dus zeker niet, maar alles wijst erop dat de eerste steen geworpen is.
De US$ en het £ versus de € (fig. 5 & 6)
De dollar doet zijn best, maar wij zien niet in dat er iets bereikt gaat worden. In figuur 5, waarin de weekkoersen staan, ziet u dat hij dicht bij zijn dalende trendlijn ligt, maat dat komt niet omdat de dollar stijgt. Hij komt er dichterbij te liggen omdat de trendlijn daalt. Maar als hij er doorheen wil breken dan zal hij eerst nog het MA40 moeten nemen waar hij nu tegen aan ligt. Het Europese bedrijfsleven in zijn algemeenheid zou best een duurdere dollar willen, maar de grafieken wijzen daar niet op. De Momentum Analyse in figuur 5 pietert maar wat door en stijgt zelfs, maar het is allemaal zo gering dat men er geen waarde aan mag hechten. Pas als er een uitbraak volgt naar boven of naar beneden, kan de richting bepaald worden. Als men de langere termijn grafiek bekijkt dan is de conclusie duidelijk. Het wordt een richting naar beneden. En dat wordt ondersteund door de grafiek in figuur 5, want daar begint zich langzamerhand de mogelijkheid af te tekenen van een dalende driehoek. Een dergelijke figuur is negatief.
Een ander probleem op de valutamarkt is het Engelse pond. Om u dat te laten zien nemen wij in figuur 6 de weekkoersen van het pond op ten opzichte van de €. U dient deze grafiek andersom te lezen als u hem vergelijkt met die van de dollar. Een stijging hier betekent dat het pond in waarde daalt. Er gaan dan meer ponden in de euro, Het pond is sinds de Brexit-aankondiging met ruim 30% gedaald.
Dit wijst duidelijk op het wantrouwen dat de valutamarkten hebben op de afloop van de Brexit-onderhandelingen. De uitspraken van Eurocommissarissen zijn hier natuurlijk ook debet aan. Als Engeland blijft insisteren op een speciale verhouding met de EU (geen vrijheid van personenverkeer bijvoorbeeld) dan zal het een harde scheiding worden en een groot probleem voor de UK, waarvan het bestaan dan zelfs in gevaar zal komen. De Europese Unie kan hier ook niet blij om worden. Inmiddels zullen de aandelenkoersen in de UK stijgen, maar daar hebben de eurobeleggers weinig aan. Londen zal door hen gemeden worden. De Engelse uitvoer naar Europa zal een probleem worden evenals de Europese export naar Engeland.
De prijs van een vat Brentolie (figuur 7)
De olieprijs heeft een top bereikt. Er wordt door de Momentum Analyse negatief gedivergeerd en deze is ook dalende. Wij zien een daling als zeer tijdelijk, want zowel de week- als de maandchart staan nog pas aan het begin van de opleving. Maar de daggrafiek in figuur 7 duidt er wel op dat een eventuele opleving in de markt er niet gemakkelijker op is geworden. Het beste wat verwacht kan worden is dat de olieprijs flink wat schommelingen gaat laten zien.
De prijs van het goud (figuur 8)
Figuur 8 waarin de dagkoersen van een troy ounce goud zijn opgenomen geeft het verhaal. Er is een forse daling opgetreden. De steun op US$1.270 heeft het niet gehouden. Dit was echter wel verwacht. Maar er is nu een draai aan het ontstaan. Men ziet dat in de Stochastics en ook in de Momentum Analyse. De dagchart is nog de enige waarin het begin van een draai te herkennen is. De andere charts reppen daar nog niet van, maar voor wat de dag betreft lijkt de aanname van een stijging van de goudprijs correct. Of deze stijging voldoende zal zijn om de weekgrafiek te laten draaien staat nog niet vast. Maar u zij gewaarschuwd, analisten van grote partijen als ABNAmro en Goldman Sachs, op dit gebied niet de eerste de besten, hebben onlangs aangegeven dat zij een flinke daling, ook vanaf het huidige niveau, voorzien.
Beleggen bij Vladeracken
Voor beleggers was september geen goede maand. Vrijwel alle aandelenbeurzen in de wereld daalden licht, terwijl de rente in de €-zone en de $-zone afgelopen maand is gestegen met dalende obligatiekoersen tot gevolg. En ten slotte daalden ook nog eens de koersen van de meeste edelmetalen. Voor onze cliënten hadden wij hier al in augustus op geanticipeerd door enkele zwakkere aandelenposities te verkopen en aflossingen (nog) niet te herbeleggen. Het gevolg is dat vrijwel alle portefeuilles van onze cliënten afgelopen maand opnieuw een stukje van de achterstand zijn ingelopen, die in de eerste zes maanden van dit jaar is ontstaan. Vooral de aandelenportefeuilles deden goede zaken. Daar werd in sommige gevallen tot wel 4% rendement gemaakt. Met name de beleggingen in farmaceutische aandelen, internetgerelateerde aandelen en mijnbouwmaatschappijen in de Amsterdam Selector en de Wereld Selector zorgden voor opnieuw een goede maand aan die kant van ons spectrum. De maand oktober is inmiddels begonnen en de korte termijn vooruitzichten zijn niet goed. Oktober is altijd al een gevaarlijke maand geweest, maar de relatief grote positie liquiditeiten in de portefeuilles van onze cliënten zal ons in staat stellen om daarvan te profiteren en zo het jaar uiteindelijk toch nog tot een beter einde te brengen. Of daarbij de doelstellingen gehaald zullen worden is zeer de vraag, met name in de meer defensieve portefeuilles zal het lastig zijn om het verlies op de Duitse MKB Obligaties binnen drie maanden goed te maken, laat staan om ook nog de doelstelling van 4% te behalen. Maar wij gaan er vanuit dat de resultaten op de door ons gekozen aandelen nog verder zullen oplopen in de laatste drie maanden van dit jaar.
Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *
| Risico profiel | Methode | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 t/m 30-09 | Doel per jaar |
| Zeer defensief | Stamrechtportefeuilles | 7,8 % | 4,0 % | 0,4 % | 2,9 % | -/- 11,3 % | 4 % |
| Defensief | Obligatieportefeuille | 7,9 % | 3,2 % | 0,8 % | 3,7 % | -/- 21,9 % | 4 % |
| Matig | Mix aandelen / obl. | 11,6 % | 6,5 % | -/- 0,9 % | 16,2 % | -/- 4,2 % | 6 % |
| Matig / fondsen | Fund Selector | -/- 1,1 % | 6,6 % | 3,6 % | -/- 1,5 % | 0,2 % | 6 % |
| Normaal aandelen | PRIJS<Waarde | 8,8 % | 10,8 % | -/- 16,0 % | 23,2 % | -/- 4,6 % | 8 % |
| Actief aandelen | Amsterdam Selector | 3,5 % | 15,3 % | -/- 2,8 % | 27,3 % | -/- 5,6 % | 8 % |
| Wereld Selector | 16,0 % | 47,7 % | -/- 4,4 % | 22,9 % | 4,2 % | 8 % | |
| Benchmark | AEX Index | 9,8 % | 17,2 % | 5,6 % | 4,1 % | 2,4 % | |
| EuroStoxx 50 | 13,8 % | 17,9 % | 1,2 % | 3,9 % | -/- 8,1 % |
* Het gaat hierom het netto behaalde rendement, ná alle kosten van de beheerder. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.
Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vladeracken.nl. De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 7 november 2016.
Den Haag, 10 oktober 2016
Gijsbrecht K. van Dommelen
Vladeracken Vermogensbeheer
Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Vladeracken BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Vladeracken BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand.
