De Technische Belegger • Jaargang 20 • Nr 12 • 1 december 2014
Het is geen goed nieuws dat wij u vandaag brengen. De beurzen hebben het prachtig gedaan. Veel beter dan twee weken geleden werd gedacht. Maar de rally, die toen opnieuw werd ingezet, is nu toch echt aan zijn eind gekomen. Althans alles wijst daarop. Het wachten is slechts op de trigger. En deze is er nog niet, maar zoals wij het inschatten op basis van de vele technische gegevens die wij de in afgelopen week en in dit weekeinde hebben gezien, is dat een kwestie van dagen. Wij verwachten dus dat wij komende week short gaan in de AEX Index.
Overal hebben de markten hun lange termijn hausse trend bevestigd. Wat dat betreft ziet alles er dus zeer gunstig uit. Maar de markten zijn het er eveneens over eens dat zij op dit moment overbought zijn en dat de korte termijn signalen negatief zijn. Wij kennen daarop geen uitzondering. Een korte termijn reactie is natuurlijk vrij gemakkelijk te overkomen. Het gevaar komt echter vanuit de middellange termijn. Als de komende reactie een beetje langer zou duren of iets feller zou uitpakken, dan komt ook de middellange termijn in een negatief scenario. Als dat gebeurt staan wij voor een langer durende periode van dalende koersen. En gegeven het feit van de onverwachte continuatie van de aan de gang zijn de rally, welke veertien dagen geleden werd ingezet, is de ruimte voor een reactie veel groter geworden dan normaal. De DAX Index bijvoorbeeld sloot vrijdag af met een zwarte candle, die negen dagen van witte candles afsloot. De inzet van deze serie kwam op een moment dat de eerste exitsignalen gegeven werden. Bij de 900 punten die gewonnen waren tijdens het eerste deel van de rally, waarvan toen gedacht werd dat hij afgelopen was, kwamen er nog eens 700 bij in een laatste onverwachte push omhoog. De DAX kan dus ver vallen zonder dat er enige echte schade aan het patroon wordt aangericht. En op deze mogelijkheid dient u voorbereid te zijn.
De Onderstroom
In figuur 1 vindt u de daggrafiek van de AEX Index met daaronder twee studies (wij hebben ze u al eerder getoond) waarvan de eerste de Advanced Decline betreft en de tweede de Call/Put Ratio. In de koersgrafiek is een horizontaal kanaaltje getekend. Dat ontstond toen de koersen aarzelden om de vorige top op 425 te breken en waardoor er zoveel exitsignalen ontstonden in de korte termijn handelssystemen. Wij verkochten toen onze longposities en als voorzichtige belegger dient men dit bij een dergelijke stagnatie ook te doen. Het is voor de belegger altijd onverstandig om te proberen het onderste uit de kan te halen. Laat het deksel maar op andermans neus vallen. Bij de uitbraak door de koersen uit het kanaaltje was het natuurlijk onverstandig om weer long te gaan. Want een reactie zat in het vat. Het ziet er dus nu naar uit dat de inzet hiervan imminent is. De laatste candle (van afgelopen vrijdag) was een Hanging Man. Met een lager slot aanstaande maandag wordt hij bevestigd. Het zal voor velen een signaal zijn om inderdaad short te gaan. De Hanging Man vindt men in bijna alle markten. Als dat niet het geval is ziet men een Bearish Engulfing met dezelfde impact (met de DJIA als uitzondering maar een Gravestone zal daar gemakkelijk gezet worden). De twee indicatoren daaronder bevestigen geen van beiden de laatste top(pen). Het zijn met dit beeld onbetwiste aanzeggers van een reactie, zij het dat hun impact geen onmiddellijke is zoals van de Hanging Man. Het beeld in figuur 1 is dus negatief althans voor de korte termijn.
De DJIA op dagbasis
In figuur 2 vindt u hem, de Dow Jones Industrials Index. En u ziet dat hij tijdens deze rally met meer dan 2.000 punten gestegen is. Dit zijn ruim 500 punten meer dan de voorafgaande daling. Maar een verdere stijging lijkt even afgelopen. Want kijkt u maar mee. De koers van afgelopen vrijdag was geen Hanging Man en geen Bearish Engulfing. Het was een Doji met een zeer kort been aan de onderkant. Het is een Gravestone of een eerste candle van een Evening Star. In beide gevallen een negatief signaal zoals men in de andere markten ziet.
Onder de koersen vindt u eerst een Zone Oscillator. Hij is dalende en bevestigt de laatste top dus niet. Hij ligt in overbought gebied, maar hij heeft de bovenste horizontale lijn nog niet doorschreden. Zodra dat het geval is, is er een bevestiging van de reactie waarin de Dow Jones Industrial Index zich dan bevindt. Het wordt daarmede een duidelijk short signaal.
Daar weer onder liggen de beide componenten van de Momentum Analyse. Zij zijn al sinds begin november aan het dalen. Sindsdien werden nieuwe toppen in het koerspatroon dus niet meer bevestigd. Als u naar de zwarte pijtjes kijkt dan ziet u de exit-waarschuwingen. De voorzichtige korte termijn belegger zou op grond daarvan bij het rode pijltje (onder de koersen) op diezelfde ochtend zijn posities hebben opgeruimd. Veel te vroeg zoals later zou blijken, maar een niet bevestigde markt is voor een korte termijn belegger geen markt om actief in te zijn. Op dit moment is de daling in de Momentum Analyse nog steeds aan de gang. Tezamen met de negatieve candle kunt u dus niet veel verwachten van de nabije toekomst maar het positieve is dat de Momentum Analyse al bijna op nul ligt, Veel van de beschikbare ruimte is dus opgebruikt. En dat wijst erop dat de reactie bescheiden zal kunnen zijn.
Bij een daling zal de DJIA steun vinden op de voorgaande top op 17.350. Hij zal daarvoor wel weer terug moeten keren in het oplopende kanaal waar natuurlijk ook steun zal liggen, maar die lijkt ons niet erg belangrijk. De onderzijde van het kanaal rond 17.000 lijkt het aangewezen niveau waar de bodem gevormd zal worden.
De AEX Index op weekbasis
In figuur 3 hebben wij de AEX Index op weekbasis opgenomen. Het positieve in figuur 3 is het feit dat de AEX Index met een koers van 426,99 de vorige met top op 425,77 verslagen heeft. De Uptrend is dus nog volledig in takt. Het gevaar zit hem echter in twee dingen. De eerste is de Momentum Analyse. Hij heeft deze top niet bevestigd. Nou hoeft dat nog niet erg te zijn, want hij is nog steeds stijgende en hij kan dus nog steeds zijn eigen toppen van september van dit jaar verslaan voordat hij weer gaat dalen. Maar daarvoor is het wel nodig dat de daling van het koersniveau in de komende weken beperkt blijft. Een tweede probleempunt in de grafiek vormen de twee gemiddeldes. Zij zijn onder invloed van de correctie van september/oktober van dit jaar wel erg dicht bij elkaar komen te liggen. Een kruising is een ernstige waarschuwing voor problemen. Beide mogelijke problemen zijn op dit moment niet actueel, maar zij hangen wel in de lucht. In het koerspatroon hebben wij ook een aantal horizontale lijnen getekend. Zij geven de toppen en bodems aan die even zovele steunniveaus voorstellen. Hierbij dient bedacht te worden dat de bodem rond 366 ook een belangrijk Fibonacci steunniveau is. Maar 408 is het eerste belangrijke steunniveau. Hier liggen ook de beide gemiddeldes, zodat u mag verwachten dat de reactie misschien wel tot een daling van 4 of 5% beperkt blijft. Hieronder vindt u nog andere steunpunten zoals 498, 490 en verder, maar pas op 366 komen de zorgen, want daar wordt het ritme van hogere bodems gebroken.
Conclusie
Onze conclusie is duidelijk. De markt staat op het punt een reactie in te gaan. Deze hoeft geen grote vorm aan te nemen. Maar de uitzonderlijke stijging die heeft plaats gevonden maakt dit wel mogelijk en voor velen voor de hand liggend. Een eindejaarsrally lijkt er niet meer in te zitten. Daarvoor lijkt de beschikbare tijd te kort, maar mocht de reactie beperkt blijven dan is er nog een kleine mogelijkheid. Zolang de reactie zich in Nederland boven de 366 beweegt zijn er geen zorgen voor de eerste maanden van het nieuwe jaar. Voorlopig houden wij het op dit positieve uitgangspunt.
De Rente
In Amerika heeft de rente op de 10-jaars Treasury weer een daling ingezet, maar met 2,2% ligt hij nog steeds aanzienlijk boven de Europese tarieven, waar zelfs een economisch gezien ongezond land zoals Frankrijk nu de 10-jaars rente heeft zien dalen tot beneden 1%. Gegeven het optimisme dat er heerst ten aanzien van de Amerikaanse dollar is het niet zo vreemd dat men de oversteek wil wagen. Want bijvoorbeeld het effectieve rendement op de 10-jaars Nederlandse Staatsleningen stond afgelopen week op het onwaarschijnlijk lage niveau van 0,82% (zie figuur 4). Hoe lang kan deze daling nog doorgaan? Als het aan Draghi ligt dan zijn wij er nog niet. En de grafieken geven geen steunniveaus meer aan want het niveau is ongekend laag. Wel is er de positieve divergentie (ook op maandbasis begint dit te komen). Bovendien zijn koersen van High Yield Bonds al enige tijd zijn aan het dalen en dat is een tweede aanwijzing dat er verandering op til is. Maar zolang de Centrale Banken de markt beheersen blijft het in wezen koffie dik kijken.
De US$ versus de €
Het gedrag van de dollar begint op een Scherpenheuvel Processie te gaan lijken. Drie stappen vooruit en twee achteruit. De daggrafiek geeft daarbij aan dat de indicatoren wijzen op een verdere stijging, maar de weekgrafiek, die wij in figuur 5 laten zien wijst op moeilijkheden die zijn gerezen bij de aanval op het weerstandniveau op 81. Het probleem zit hem daarin dat hier de onderkant van een toppatroon ligt uit 2012. Er is sprake van negatieve divergentie en de twee gemiddeldes liggen ook veel ter ver van elkaar. Een verklaring voor de verzwakking van de positie van de $ kan liggen bij de hernieuwde daling van de rente in de VS maar ook bij de daling van de olieprijzen.
In figuur 5 zijn dus geen aanwijzingen te vinden dat het 81-niveau op korte termijn genomen gaat worden, maar als men de maandgrafiek er bij betrekt dan wordt de wereld voor de dollar zonniger. Het is dus afwachten geblazen wie gelijk krijgt. Voorlopig gaan wij uit van een consolidatie maar op iets langere termijn zien wij de dollar boven 81 noteren.
De prijs van een troy ounce goud
Bij het bereiken van het 50-daags Voortschrijdend Gemiddelde stortte de prijs van een troy ounce Goud weer in. Er zijn ons geen fundamentele redenen bekend, die voor deze voortijdige daling verantwoordelijk zijn. In de markt wordt de daling geweten aan het referendum dat zondag 30 november in Zwitserland gehouden is. Daar wordt onder anderen gestemd over de vraag of de Zwitsers een minimum percentage van de balans van de Zwitserse Centrale Bank in goud in de kluizen moeten houden. Ondertussen blijven analisten beweren dat de markt een aanbod tekort kent. De vraag uit India, China en zelfs Rusland is nog steeds overmatig, maar de prijs kelderde opnieuw. Toch wijst de weekgrafiek in figuur 6 op betere kansen. Er wordt positief gedivergeerd. De beide gemiddeldes liggen ver uit elkaar dus de Mean Reversion kan niet ver weg meer zijn. Wij houden het daarom op een toevalligheid of een ongelukje zo men wil. Wij gaan er dus vanuit dat de weerstand op het niveau van het 50-daags gemiddelde in de komende periode gebroken gaat worden. Een afwijzing van het referendum in Zwitserland kan al genoeg zijn hiervoor.
De prijs van een vat Brentolie
De reactie op het (onvermijdelijke en verwachte) besluit van de OPEC was desastreus maar ook zwaar overtrokken. Reeds langere tijd was het duidelijk dat Saoedi Arabië zou weigeren zijn productie aan te passen. Dit zat dus al lang in de prijs verwerkt. Maar ook als zij de productie wel verlaagd zouden hebben, zou de invloed op de wereldwijde productie gering zijn gebleven, want deze is in de overige wingebieden veel te groot om nog erg afhankelijk van de OPEC te zijn. De daling onderbrak een tijdelijke herstelpoging van de prijs zoals te zien is op de technische chart in figuur 7.
De prijs van een vat Brentolie bleef afgelopen week hangen op een oude steun uit 2009. Er zijn geen aanwijzingen dat deze steun sterk zal worden doorschreden. Eerder verwachten wij op korte termijn een hernieuwd herstel ook al zal de prijs voorlopig in een negatieve trend blijven. De daling die in de Momentum Analyse vorige week optrad is geen lang leven beschoren, daarvoor ligt hij al te diep. En de twee gemiddeldes in de grafiek zullen binnenkort het effect gevoelen van een poging dichter bij elkaar te komen (Mean Reversal).
Beleggen bij Vladeracken
Met nog maar een maand te gaan dit jaar ziet het er naar uit dat 2014 een verloren jaar gaat worden. Nadat wij maanden lang een behoedzame positie ingenomen hebben met veel liquiditeiten, dook de aandelenmarkt uiteindelijk toch in elkaar. Maar het herstel daarna verliep zo snel, dat tegen de tijd dat onze modellen weer koopsignalen genereerden, de korte termijn alweer een “overkochte” marktpositie indiceerden. En dat betekent dat opnieuw gewacht moet worden op een, al was het maar korte, reactie. En ondertussen daalt alles wat ook maar enigszins conjunctuurgevoelig is verder. De koersen van cyclische aandelen zijn veel minder hersteld dan die van defensieve hoogdividend aandelen. En dat is geen goed teken. Maar bovendien zijn de koersen van bedrijfsobligaties gestaag verder gezakt. En dat is op zichzelf vreemd. Want de rente op staatsobligaties is gedaald. En als de koersen van bedrijfsobligaties dan ook dalen betekent dat juist dat de rente op bedrijfsobligaties is gestegen. Het gat tussen de rente op staatsobligaties en de rente op bedrijfsobligaties is daarmee aan het groeien. En dat proces is al enkele maanden aan de gang. Daarmee is het hoge percentage liquiditeiten in de portefeuilles van onze cliënten prima, omdat daarmee koersverliezen worden voorkomen. Maar er wordt dan ook niets verdiend. Dat percentage is bovendien opgelopen door de aflossing van twee obligaties (van Heidelberg en RBS) en doordat wij zijn ingegaan op het bod dat ASR op de 10% stepup-obligatie van ASR heeft uitgebracht. Deze obligaties werden verkocht tegen 132%.
En als klap op de vuurpijl daalde de Noorse Kroon afgelopen dagen flink (hetgeen in onze obligatieportefeuilles van invloed is omdat daarin één obligatie in Noorse Kronen wordt aangehouden) en daalde ook de koers van de Rickmers-obligatie flink. Aan dit laatste probleem zullen wij in een separaat artikel op onze website deze week extra aandacht besteden. In deze nieuwsbrief volstaan wij met een korte toelichting:
Rickmers
Deze onderneming heeft een bancaire kredietfaciliteit die in 2015 en 2016 afloopt. Hij moet dan opnieuw worden uitonderhandeld met de betrokken banken. Maar het Duitse rating-bureau Creditreform heeft twee weken geleden in een persbericht aangegeven dat zij de onderhandelingen te traag vindt gaan. Gelet op de slechte omstandigheden in de markt voor containerschepen denkt dit rating-bureau dat de kosten van deze nieuwe faciliteit misschien te hoog zullen uitvallen terwijl Creditreform ook inschat, dat de resultaten van het bedrijf in de rode cijfers zullen belanden in de tweede helft van 2014. Zij heeft vervolgens de conclusie getrokken dat de kredietwaardigheid van het bedrijf is verminderd en Creditreform heeft daarom de rating voor het bedrijf verlaagd van B naar CCC. Maar dit betekent dat menig belegger niet langer in deze obligatie mag beleggen. Er is vervolgens een verkoopgolf op gang gekomen die echter in een zeer illiquide markt plaats vindt. Het gevolg is een scherpe koersdaling. De koers daalde van 100% naar een voorlopig dieptepunt van 73% om afgelopen vrijdag weer iets op te veren naar 76,6%. Wij hebben besloten de obligaties vast te houden en een moment te zoeken waarop er kan worden bijgekocht.
Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *
| Risico profiel |
Methode |
2009 |
2010 |
2011 |
2012 | 2013 | 2014 t/m 28 nov. | Doel per jaar |
| Zeer defensief |
Stamrecht |
8,3 % |
8,2 % |
-/- 1,6 % |
7,8 % |
4,0 % |
1,0 % |
4,0 % |
| Defensief |
Obligatie |
9,8 % |
10,0 % |
3,2 % |
7,9 % |
3,2 % |
1,9 % |
4,0 % |
| Matig |
Mix aandelen |
17,8 % |
13,3 % |
-/- 7,4 % |
11,6 % |
6,5 % |
-/- 1,1 % |
6,0 % |
|
Matig / fondsen |
Fund Selector |
34,3 % |
13,1 % |
-/- 12,7 % |
-/- 1,1 % |
6,6 % |
4,0 % |
6,0 % |
| Normaal aandelen |
PRIJS<Waarde Methode |
44,8 % |
14,2 % |
-/- 38,5 % |
8,8 % |
10,8 % |
-/- 17,1 % |
8,0 % |
| Actief aandelen |
Amsterdam |
14,3 % |
16,8 % |
-/- 15,9 % |
3,5 % |
15,3 % |
-/- 3,4 % |
8,0 % |
|
Wereld |
6,0 % |
14,0 % |
-/- 10,5 % |
16,0 % |
47,7 % |
-/- 3,6 % |
8,0 % |
|
| Benchmark |
AEX Index |
36,4 % |
5,7 % |
-/- 11,9 % |
9,8 % |
17,2 % |
3,5 % |
|
|
EuroStoxx 50 |
21,0 % |
-/- 5,4 % |
-/- 17,1 % |
13,8 % |
17,9 % |
4,4 % |
* Het gaat hierom het netto behaalde rendement, ná alle kosten van de beheerder. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.
Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vermogensbeheer.co, en/of op de website van De Technische Belegger, www.vermogensbeheer.co, waar u onderaan de meest recente uitgave, het laatste artikel op onderwerp gegroepeerd aantreft met een link naar het feitelijk stuk.
De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 5 januari 2015.
Den Haag, 1 december 2014
Vladeracken Vermogensbeheer
