Technische Belegger • Jaargang 23 • Nr 8 • 31 juli 2017
Op zichzelf gezien is de zwakke vrijdag van afgelopen week niet anders dan een kort antwoord op een stijgende AEX Index. Een dagje van winst nemen, een dagje van rust. Maar de markt is niet gezond. Er wordt nog steeds driftig aan de geldpomp gezwengeld. Er is een overvloed aan liquiditeiten, aan gecreëerd geld. En in een dergelijke context blijft het piepen en kraken en ontstaat er tegelijkertijd grote verdeeldheid in de markt. In Amerika denderen de markten door. Top na top wordt er gezet door de aandelenindexen. Maar de dollar valt van het ene dieptepunt in het andere. Gericht op intern gebruik zal de Amerikaanse belegger blij zijn met de ontwikkeling van zijn portefeuille. Maar wereldwijd gezien legt hij er flink op toe. Een uitstapje naar Europa moet hij nu duur betalen. Europa doet niet mee aan de Amerikaanse euforie. In Amsterdam bevindt de index zich nog in een stijgend kanaaltje, maar in Duitsland brak de DAX al door zijn neklijn omlaag. Hij is dalende. Verdeeldheid dus niet alleen tussen de werelddelen, maar ook tussen afzonderlijke landen. Aan deze discrepanties gaat een einde komen. De FED heeft zojuist medegedeeld, dat men nog dit jaar begint met het verminderen van de balans. Geldvernietiging dus. Dat wil zeggen een wezenlijke verandering in de omstandigheden op de markt. En de markt gaat, zoals hij gewoon is, hierop vooruit lopen. Het gaat dus dringen, veel tijd is er niet meer. Reeds langere tijd ziet men kleine scheurtjes optreden in de technische charts. Maar de echte lange termijn grafieken geven nog geen krimp. In deze laatste ziet alles er nog positief uit. Dow richtte zich indertijd met name op bevestiging van elkaars gedrag van twee indexen. Hij vergeleek de Dow Jones Industrial Index met de Dow Jones Transport Index. En hier is nu een breuk ontstaan. Sinds 17 juli hebben zij ieder hun eigen richting ingeslagen. De DJIA zet nieuwe toppen, de DJTA zet nieuwe bodems. Hiermede voegde dit signaal zich bij de reeds eerdere door ons vermelde negatieve duidingen. Wij herinneren u aan het probleem van de Mean Reversion, dat nog steeds niet opgelost is en zelfs weer versterkt is in de USA. Er is sprake van een verminderende deelname van fondsen aan de stijging. Er is een zich vervelend gedragend volume en wij lieten u al begin mei het zeer negatieve signaal zien dat de Volatiliteit index toen neerzette. Het aantal negatieve indicaties groeit dus. Het is onmogelijk om de precieze datum te voorspellen waarop de correctie zich ook in de VS gaat inzetten, maar maak u geen illusies, hij staat voor de deur.
De AEX en de DAX Indices op dagbasis (fig. 1)
U ziet de beide indexen in figuur 1. Vorige week hebben wij u gewezen op het Kop/Schouder patroon, dat zich aftekende bij de DAX Index. De koers stond toen op het punt van doorbraak door de Neklijn. Inmiddels is hij daar doorheen gevallen. De doorbraak bedraagt op dit moment 20 punten. Dat is gering. Het kan nog steeds een vals signaal zijn, ook al geloven wij daar niet in. Tegelijkertijd is hij door zijn steun gevallen, die geboden werd door het MA150. Het meest realistische scenario dat men verwachten mag, is dat de daling zich nog iets doorzet, maar dat hij daarna een pullback gaat laten zien die hem tot aan de neklijn terug moet brengen. Daarna zal de DAX zich op weg begeven naar het doel dat rondom 11.430 ligt. Als men alleen maar uitgaat van de Kop/Schouder formatie zal de DAX Index dan de terugtocht naar boven inzetten. En alhoewel dat op dit moment het enige scenario is, dat men mag laten gelden, blijven de andere indicaties die inmiddels verschenen zijn (zie boven) natuurlijk geldig tenzij daar ondertussen verandering in komt.
Onder de DAX-grafiek vindt men de daggrafiek van de AEX Index. Dat is een heel ander plaatje. De AEX heeft zijn dalende kanaal aan de bovenzijde verlaten en is daarna in een stijgend kanaal gekomen. Dat lijkt veel te beloven, maar de werkelijkheid gaat er naar onze mening anders uitzien. En dat kan men gemakkelijk aannemen als men bedenkt dat de AEX Index hiermede tegen zijn grote broer in zou gaan.
In figuur 1 zijn ook geen negatieve indicaties te vinden voor een verzwakking van de AEX Index. Maar die zijn er wel. De Momentum Analyse die wij u hier niet laten zien daalt en divergeert negatief. En als dat niet genoeg zou zijn dan is er de Moman van de weekgrafiek, die weliswaar stijgend is, maar die ook sterk negatief divergeert. Amsterdam kan zich de afgelopen drie tot vier weken dus duidelijk positief hebben gedragen maar de negatieve signalen die hij zelf uitstraalt zijn voldoende om zeer wantrouwend te zijn. Wij zien de top van 536,84 nog wel een tijdje blijven staan. De korte termijn is dus negatief met een mogelijke korte opleving onder invloed van de pullback bij de DAX.
De DAX Index op weekbasis (fig. 2)
Gezien het negatieve signaal dat de DAX geeft op zijn daggrafiek, willen wij u niet de weekgrafiek van dezelfde index onthouden. U vindt hem in figuur 2. Het eerste wat opvalt, is dat de afstand tussen de gemiddeldes weliswaar verkleind is maar dat hij nog steeds groot, te groot, is. Het beeld wordt triester als men naar beneden gaat waar de Momentum Analyse is opgenomen. Deze daalt en hij divergeert fors negatief. Dat belooft dus voorlopig niet veel goeds en het ondersteunt de aanname van hierboven, dat op de korte termijn de DAX meer pluimen gaat laten. Het positieve in het beeld is dat de Moman al ver is gedaald. Veel ruimte is er niet meer, maar een dalende markt kan de indicatoren lang in het negatieve laten. Er liggen gelukkig wel een aantal steunniveaus op de weg naar beneden. Het MA10 dat al dalende is (in de daggrafiek het MA50) kijkt van boven af toe. Dat geldt ook voor het MA30 (in figuur 1 het MA150, in figuur 2 niet getoond). De volgende steun wordt gegeven door het MA40. Op dit moment noteert dat 11.886, maar het is stijgende. Dit is een zeer belangrijk niveau. Veelal wordt aangenomen dat het MA40 de scheiding is tussen hausse en baisse. Als de DAX dus door zijn steun van het MA40 zou vallen dan is hij inderdaad in een baisse. Nog eens 400 punten lager op 11.430 ligt een oud steunniveau. Dit steunniveau valt samen met het doel van de Kop/Schouderformatie, die wij hierboven lieten zien. Het meest waarschijnlijke op dit moment is dus dat de omkeer van de DAX ligt tussen 11.800 en 11.400.
De Dow Jones Indsutrials Index op weekbasis (fig. 3)
In het bovenstaande beeld past de weekgrafiek van de Dow Jones Industrial Index. Europa kan om deze index niet heen. Nu het hek van de dam is en de FED heeft aangekondigd, dat de geldhoeveelheid in de USA verminderd gaat worden, zal de markt zich ongetwijfeld gaan klaarmaken voor een geheel veranderde context.
De DJIA is aan de bovenkant uit zijn oplopende kanaal getreden. De gemiddeldes zijn beide stijgende. De afstand tussen deze twee en tussen het koersniveau en het MA40 is groot. De Momentum Analyse is dalende en hij divergeert negatief. Geen opgewekt plaatje dus ook al is de koersontwikkeling tot nu toe prachtig. Helaas wijst alles op een overtrokken markt, die ongetwijfeld een veer gaat laten in de komende tijd. De vraag is wanneer, maar de correctie hangt in de lucht. Het MA10 zal als eerste sneuvelen. Daarna komt het MA40 in zicht rondom 20.500. Dit is zoals we bij de DAX hebben vermeld een cruciaal niveau. Maar mocht de DJIA het zwaar te verduren krijgen dan volgt er op 20.125 steun vanuit een eerder topniveau. De onderzijde van het kanaal ligt op dit moment ongeveer op 18.750. Het zou een zware klap voor de markt zijn als de DJIA zo ver zou komen. Voorlopig houden wij het erop dat het MA40 een sterke steun zal blijken.
Onderaan in de figuur hebben wij ook nog de koersen van de DJTA opgenomen. Twee weken geleden volgde hij de DJIA niet meer. Dit kan nog steeds hersteld worden door een plotselinge uitbraak van de DJTA, maar wij twijfelen eraan of dit zal gebeuren. De laatste toppen van de DJIA zijn gezet onder invloed van de goede kwartaalcijfers van de 30 aandelen, die de DJIA uitmaken. De cijfers van de twintig aandelen uit de DJTA konden/kunnen dergelijk goede resultaten niet laten zien. Nu echter de periode van de halfjaarcijfers weer zo ongeveer voorbij is, is er vandaar uit ook weinig te verwachten. De DJIA zal dus eerder omlaag gaan dan dat de DJTA omhoog gaat. De bevestiging van de Dow voorspelling zal zich dus op korte termijn kunnen aankondigen.
De Rente (fig. 4)
Als men de focus heeft op de aandelenmarkten, dan lijkt de zomer zich vrij rustig te voltrekken. Een klassieke correctie is aan de gang, maar erg zwaar is hij tot op heden niet geweest. Maar kijkt men naar het beeld bij andere financiële grootheden, daar is wel degelijk veel vuurwerk te zien. En dat vuurwerk vindt zijn oorsprong in de onderlinge economische verhoudingen tussen de voornaamste valutaire blokken. De maatstaf van economische ontwikkeling is doorgaans het rentepeil. En daarom beginnen wij in figuur 4 met de lange (10-jaars) rente in de €-zone (onderste grafiek van figuur 4). Die is weliswaar de afgelopen maand enigszins gedaald, maar iets verder op de curve, (20 jaar zoals weergegeven in het bovenste deel van figuur 4 waarin de koers van een nu nog 20-jarige obligatie van de Nederlandse Staat te zien is), is de rente juist verder gestegen. En daar is nu een belangrijke oplopende trendlijn bereikt die, zo heeft het er alle schijn van, deze zomer gebroken gaat worden. Het gaat nu eenmaal prima in Europa (in economische zin) en dus is de discussie inmiddels niet meer óf de politiek van de ECB genormaliseerd gaat worden maar wanneer. Maar een stijgende rente maakt een valuta eenheid interessanter. Rente is immers de vergoeding die men krijgt voor het aanhouden van een tegoed in die munteenheid via een spaarrekening of een obligatie.
De US$ en de € (fig. 5)
En het gaat dan met name om de verhoudingen tussen de rentes in de verschillende valutagebieden. Als de rente overal gelijk zou zijn, dan zouden valuta eenheden alleen nog maar ten opzichte van elkaar bewegen op basis van het vertrouwen dat men in een specifieke munt heeft. Lange tijd was het vertrouwen in de € tanende en de rente in de $-omgeving hoger dan in de €-zone. Dat laatste is nog steeds het geval, maar dit verschil neemt inmiddels af. Maar nu Europa in een politiek rustiger vaarwater terechtgekomen is, is het vertrouwen in de € in sneltreinvaart aan het terugkeren. Afgelopen maand (zie figuur 5) is een belangrijke steunlijn (op 87,4) gebroken. Daarmee werd een fase van correctie / topvorming, die al sinds eind 2014 in de maak is geweest, gebroken in neerwaartse richting voor wat de $ betreft. Inmiddels is de steunlijn op 85,4 bereikt en oogt het beeld op korte termijn wat oversold. Maar wij gaan er vanuit dat de eerste echte steun pas rond 82,6 ligt, samenvallend met de top van de $ uit 2012. Nog kan niet gesteld worden dat daarmee een nieuwe, langjarige bull-trend voor de € is begonnen. Want dan moet ook de onderste oplopende blauwe trendlijn gebroken worden en die ligt nu rond 76. Maar als President Trump op de huidige, volkomen ineffectieve weg doorgaat, dan zal vakantievieren in de VS weer buitengewoon goedkoop gaan worden voor de gemiddelde Europeaan.
En ondertussen is het beeld bij andere valuta ook flink aan het veranderen. De Zwitserse Franc bijvoorbeeld is afgelopen week door een weerstand heen gebroken en is nu op weg naar 1,20 t.o.v. de €, de grens waar enkele jaren geleden de Zwitserse Centrale Bank haar Franc-ondersteunende politiek moest loslaten.
En het Britse pond is nu aangekomen bij de steunlijn t.o.v. de € (90,4) waar de koers al naartoe gezakt was direct na de Brexit-stemming in 2016. En afgezien van deze steunlijn staat niets in technische zin een doorbraak omlaag meer in de weg. Het vertrouwen in de Britse economie is juist hard op weg naar de spreekwoordelijke uitgang. Met al dit valutaire geweld mag het de €-belegger niet verwonderen dat de aandelenmarkten momenteel een pas op de plaats maken. Het is niet makkelijk om in te schatten wat deze rente- en valutaverschuivingen per saldo voor effect gaan hebben op grote internationale ondernemingen. Bovendien wordt de €-gebaseerde belegger momenteel slapende rijk door de krachtige rally van de € ten opzichte van vrijwel elke andere valuta eenheid in de wereld (waar u overigens weinig aan heeft omdat u met een stijging van de € per saldo alleen meer koopkracht ontvangt als u in het buitenland boodschappen gaat doen, d.w.z. buiten de €-zonde).
De prijs van een vat Brentolie (fig. 6)
De olieprijzen hebben afgelopen week een sprong gemaakt. Maar de prijs van een vat Brentolie is daarmee slechts aangekomen op hetzelfde niveau waaronder tussen 2015 en 2016 zich een groot bodempatroon ontwikkelde. Zolang de koers niet omhoog tot boven de zone van US$51 – $54 stijgt, kan slechts gezegd worden dat de padstelling van 2017 voortduurt. Gezien de enorme daling van de koers van de $ is de recente stijging in de €-grafieken niet eens te zien. Ook hier vindt al maandenlang een consolidatie plaats en die is nog niet voorbij, ook al verwachten wij nog altijd dat de uiteindelijke richting van de uitbraak omhoog zal zijn.
Goud (fig. 7)
En eigenlijk geldt dit ook voor vrijwel alle edelmetalen. Afgelopen week heeft een herstel laten zien in de prijzen voor goud en zilver, maar gemeten in € heeft het herstel weinig om het lijf. De goudprijs ontwikkelt zich momenteel iets sterker dan de zilverprijs, maar vermoedelijk is dit verschil vooral te wijten aan het verschil in volatiliteit tussen deze twee. Als het goud uiteindelijk door de dalende lange termijn trend heen stijgt (figuur 7, bovenste grafiek), dan zal ook de prijs van zilver harder gaan oplopen. Maar dat u er als €-gebaseerde belegger nog weinig mee bent opgeschoten is te zien in de onderste grafiek in figuur 7. Daar hebben wij de koers van een troy ounce goud in € omgerekend. Dit beeld is niet perse negatief waarbij het mogelijk is dat het dieptepunt net achter de rug is. Maar in beide gevallen komt het lange termijn koopsignaal pas als de dalende trendlijn zoals wij die boven langs de toppen vanaf 2011 / 2012 hebben getekend doorbroken wordt.
Beleggen bij Vladeracken
Afgelopen maand is een hele rustige geweest. Wij hebben hoegenaamd geen transacties gedaan en dat past helemaal in een markt die weliswaar per saldo iets is gestegen, maar waarbij de stijging niets meer is geweest dan een zoveelste beweging binnen een milde maar wel al enkele maanden durende correctie. Er zijn nog altijd veel liquiditeiten in de Selector-portefeuilles en dat maakt dat deze momenteel iets achterblijven bij de recente stijging van de AEX Index. De andere portefeuilles hebben minder liquiditeiten en doen daarom beter mee met de markt als geheel. Vooral de defensievere portefeuilles, waar ook nog rente binnenkomt uit de obligaties die daar veelal in zijn opgenomen, stomen rustig maar gestaag voort. Voor de maand augustus verwachten wij meer van hetzelfde. Zolang de zomer duurt en de correctie niet duidelijk is afgelopen zullen wij aan de zijlijn blijven. Maar naarmate de zomer vordert gaan wij wel weer op zoek naar goede instapmomenten. Want de onderliggende economische groei is overal inde wereld in orde en dat betekent dat er weinig te vrezen valt in de huidige lange termijn bull-markt voor aandelen. Een mooie najaarsrally ligt wat ons betreft nog altijd in het verschiet.
Tabel 1 Resultaten vermogensbeheer Vladeracken BV *
| Risico profiel | Methode | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 t/m 28/7 | Doel per jaar |
| Zeer defensief | Stamrechtportefeuilles | 7,8 % | 4,0 % | 0,4 % | 2,9 % | -/- 10,7 % | 4,7 % | 4 % |
| Matig | Mix aandelen / obl. | 11,6 % | 6,5 % | -/- 0,9 % | 16,2 % | -/- 3,4 % | 7,7 % | 5 % |
| Matig / fondsen | Fund Selector | -/- 1,1 % | 6,6 % | 3,6 % | -/- 1,5 % | 1,1 % | 3,7 % | 6 % |
| Normaal aandelen | PRIJS<Waarde | 8,8 % | 10,8 % | -/- 16,0 % | 23,2 % | 0,2 % | 12,1 % | 8 % |
| Actief aandelen | Amsterdam Selector | 3,5 % | 15,3 % | -/- 2,8 % | 27,3 % | 0,2 % | 21,6 % | 8 % |
| Wereld Selector | 16,0 % | 47,7 % | -/- 4,4 % | 22,9 % | 4,2 % | 1,1 % | 8 % | |
| Benchmark | AEX Index | 9,8 % | 17,2 % | 5,6 % | 4,1 % | 9,4 % | 8,8 % | |
| EuroStoxx 50 | 13,8 % | 17,9 % | 1,2 % | 3,9 % | 0,7 % | 5,9 % |
* Het gaat hierom het netto behaalde rendement, ná alle kosten van de beheerder. Voor oudere cijfers verwijzen wij u naar onze website.
Meer informatie over vrijwel alle effectentransacties, welke wij in de portefeuilles van onze cliënten hebben uitgevoerd en andere beleggingsoverwegingen, welke uit onze dagelijkse analyses voortvloeien, treft u aan op onze website, www.vladeracken.nl. De volgende uitgave van de Technische Belegger verschijnt op maandag 4 september 2017.
| Reeds besproken onderwerpen: Algemeen |
Obligaties |
| Vladeracken beleid t.a.v. bestandsvergoedingen en plaatsingfees | Eurobonds, Euro Treasuries, staatsobligaties van de “PIGS”-landen, van Italië en van Nederland |
| Hoe spreken de statistieken over 2014, 2015, 2016 en voor 2017? | Bedrijfsobligatiefondsen, rentegroeifondsen en trackers zoals Lux-O-Rent, Carmignac Global Bond, ING Renta Grf, JPM Global Bond Opportunitie, Lyxor SGI Double Short Bund en ProShares Ultra Short Treasury |
|
Onze macro-economische- en rentevisie (2013, 2016) De Japanse beurs De aandelenbeurzen in de BRIC-landen |
Credit Linked Notes, Floored en Reversed Floaters van Aegon Rabobank en RBS en Hybride en variabele renteobligaties van Linde |
| Aandelen | Credit Linked Notes en Floored en Reversed Floaters en Inflatielinkers en de HICP Inflatie Index en Steepeners van Aegon, BNG, Deutsche (Post)Bank, Ned. Waterschapsbank, NIBC, Rabobank en RBS en Hybride en variabele renteobligaties van Linde |
| Vastgoed: Corio, Unibail-Rodamco (incl. handelsdagboek), Wereldhave | |
| Aandelen: Aalberts, Arcadis, BAM, Bourbon, CGG Veritas, Colruyt, Fugro, Heineken (Holding) , Imtech, Koninklijke Olie, Nokian Renkaat, Philips, Saipem, Samsung, SAP, SBM Offshore, Schneider Electric, Sligro, Unilever, Technip, Tenaris, Vallourec, Volkswagen | High yield obligaties van Altice, Bombardier, Cirsa Gaming, Clondalkin, ConvaTec Healthcare, FCE Bank, FGA Capital, Findus Group, Gazprom, Gazprombank, Heidelberg Zement, ING, Servus, Stork TS en Sunrise en Volkswagen |
| Afdekken van aandelenrisico’s m.b.v. calls, puts, short sprinters en short trackers met een hefboom | Memory Coupon Notes op Arcelor Mittal, Philips & Royal Dutch |
| Overige onderwerpen | MKB Obligaties van Air Berlin, Enterprise Holdings, German Pellets, KTG Agrar, Praktiker, Rickmers en TRFI Funding |
| Goud, Palladium, Platina en Zilver, de Amerikaanse Dollar, de Australische $, het Britse £, de Canadese $, de Japanse ¥en, de Noorse kroon, de Zwitserse Franc, de BRIC Valuta en een BRIC Valuta note, de Russische Roebel en Alpha creëren met valutamanagement | Achtergestelde en/of perpetuele obligaties en effecten van Achmea, Aegon, ASR, Casino Guichard, Credit Agricole, Depfa, FrieslandCampina, Fürstenberg, ING, Rabobank, SNS Reaal, SRLev en Tennet, Tier 1,2 of 3? en Coco’s |
| Volatility, handelssystemen, derivaten, ETF’s | Range Accrual Notes van de EIB en RBS |
| TA indicatoren zoals Woodies CCI, Martingale, de Coppock Indicator en het Hindenburg Omen | Steepeners (incl. renteherziening) van BNG, NIBC, Ned. Waterschapsbank en Rabobank |
| Obligaties in een wereld van stijgende rentes, Lyxor Daily Double Short Bund ETF, ProShares Ultra Short 7 – 10 en 20 years Treasuries ETF |
Den Haag, 31 juli 2017
Gijsbrecht K. van Dommelen
Vladeracken Vermogensbeheer
Disclaimer
De auteur is verantwoordelijk voor het beleggingsbeleid van Vladeracken BV, een vermogensbeheerder met vergunning van de AFM. Dit stuk is geen beleggingsadvies. Wie conform bovenstaande ideeën belegt of wenst te beleggen doet dat voor eigen rekening en risico. In dit kader wijzen de auteur en Vladeracken BV alle verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit stuk van de hand.
